دوره 21، شماره 3 - ( پاییز 1405 )                   جلد 21 شماره 3 صفحات 379-364 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Janjani P, Momeni K, Shini A, Daniali S, Majzoobi M R, Nosrati P. Relationship of Perceived Social Support and Self-Compassion With Treatment Adherence Mediated by Coping Strategies in Older Adults With Cardiovascular Diseases. , Salmand: Iranian Journal of Ageing. 2026; 21 (3) :364-379
URL: http://salmandj.uswr.ac.ir/article-1-3146-fa.html
جانجانی پریسا، مومنی خدامراد، شیانی امیر، دانیالی سریرا، مجذوبی محمدرضا، نصرتی پریسا. بررسی ارتباط حمایت اجتماعی ادراک‌شده و خودشفقت‌ورزی با تبعیت از درمان با میانجی‌گری راهبردهای مقابله‌ای در سالمندان مبتلا به بیماری قلبی_عروقی. ، سالمند: مجله سالمندی ایران. 1405; 21 (3) :364-379

URL: http://salmandj.uswr.ac.ir/article-1-3146-fa.html


1- مرکز تحقیقات قلب و عروق، پژوهشکده سیاست‌گذاری و ارتقای سلامت، بیمارستان امام علی (ع)، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.  و گروه علوم توانبخشی، دانشکده علوم توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.
2- گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
3- گروه گفتاردرمانی، دانشکده علوم توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.
4- مرکز تحقیقات قلب و عروق، پژوهشکده سیاست‌گذاری و ارتقای سلامت، بیمارستان امام علی (ع)، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. 
5- گروه روان‌شناسی، (روان‌شناسی رشد و بالینی طول عمر)، دانشگاه زیگن، زیگن، آلمان.
6- گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران. ، parisanosrati77@yahoo.com
متن کامل [PDF 8402 kb]   (795 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (2258 مشاهده)
متن کامل:   (148 مشاهده)
مقدمه
امروزه بیماری‌های قلبی عروقی یکی از جدی‌ترین مخاطراتی است که سلامت انسان را تهدید کرده و رایج‌ترین علت مرگ و میر و ناتوانی در جهان است. براساس آمار سازمان بهداشت جهانی در سال 2019 به‌دلیل بیماری‌های قلبی حدود 17/9 میلیون نفر جان خود را از دست داده اند که این رقم در برگیرنده 32 درصد کل مرگ و میر جهان است [1]. ایران نیز یکی از بالاترین نرخ‌های شیوع بیماری‌های قلبی عروقی و مرگ و میر ناشی از آن را دارد (بیش از 9 مورد در هر صد نفر). با توجه به پیر شدن جمعیت بدیهی است که ناتوانی و مرگ و میر ناشی از بیمار‌ی‌های مزمن در بین سالمندان بیشتر شود و در این میان، بیماری‌های قلبی عروقی از شایع ترین بیماری‎های مزمن و علت مرگ و میر بزرگسالان در سراسر دنیا می‌باشد [2، 3].
 از سوی دیگر یکی از اصلی‎ترین نگرانی‎ها و مشکلات بالینی که نظام سلامت به طور مکرر با آن مواجه است، مشکلات مربوط به تبعیت نکردن بیماران از روند درمان است. این امر خصوصا در بیماری‌های مزمن مانند بیماری قلبی که بیماران باید به مدت طولانی از درمان تجویز شده پیروی نمایند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند چرا که متاثر از عوامل متعدد روانی است که اگر نادید گرفته شود، رسیدن به اهداف سلامتی را غیرممکن می‌سازد [4]. شیوع بالای بیماری‌های قلبی-عروقی اهمیت مقابلـه بـا ایـن بیمـاری را بـه‌روشـنی آشـکار می‌سازد. اما مطالعات نشان داده‌اند در بیش از 50 درصد بیمـاران قلبـی، عـدم تبعیـت از درمـان دیـده می‌شود [5]. سـازمان بهداشـت جهـانی نیـز گـزارش مــی‌دهــد تقریبــاً 50 درصد بیمــاران مبــتلا بــه بیماری‌هـای مـزمن، پایبنـدی بـه درمـان و داروهـای تجویزشده را ندارند و در نتیجـه ایـن سـازمان عـدم پیـروی از درمـان را بـه‌عنــوان یـک اولویـت عمــده مراقبت‌های بهداشتی قابل‌پیشگیری و یک مانع اساسی برای بهبود نتایج بالینی معرفی کرده است [4]. مطــابق تعریــف ســازمان بهداشــت جهــانی تبعیــت از درمــان، درجــه پیــروی از دســتورات و توصــیه‌هــای ارائه‌شده توسط پرسنل مراقبت‌هـای بهداشـتی اسـت کــه مســتلزم انجــام رفتارهــایی مثــل مصــرف دارو، رعایت‌کردن رژیم غـذایی و تغییـر در شـیوه زنـدگی می‌باشد. سازمان مذکور، عوامـل مـؤثر در پیـروی از درمان را در پنج دسـته عوامـل اجتمـاعی و اقتصـادی، عوامل مرتبط بـا بیمـاری، عوامـل مـرتبط بـا درمـان، عوامـل مـرتبط بـا سیسـتم مراقبـت‌هـای بهداشـتی و عوامل مرتبط با خود بیمار، طبقه‌بندی نموده اسـت [6].
تحقیقات نشان داده‌اند ادراک فرد از حمایت اجتماعی نقش مؤثری در ارتقای تبعیت درمانی بیماران قلبی دارد [7]. حمایت اجتماعی ادراک‌شده به برداشت شناختی فرد از محیط پیرامون و کیفیت روابطش با دیگران اطلاق می‌شود؛ به‌ویژه زمانی که فرد احساس می‌کند دیگران او را دوست دارند، برایش احترام و ارزش قائل‌اند و در مواقع نیاز از او مراقبت خواهند کرد. این نوع حمایت، فرد را بخشی از یک شبکه اجتماعی متعهد و یاری‌گر تلقی می‌کند. حمایت اجتماعی می‌تواند شامل انواع مختلفی ازجمله حمایت عاطفی، ارزشی، عملی و مالی، اطلاعاتی و شبکه‌ای باشد که هریک به‌نوبه خود در بهبود سازگاری روانی و رفتاری فرد با شرایط درمانی مؤثر هستند [8]. ازسوی‌دیگر، باتوجه‌به اینکه بیماری‌های مزمن می‌توانند به بروز فشارهای روانی قابل‌توجهی منجر شوند، آگاهی فرد از ماهیت بیماری و دریافت حمایت‌های اجتماعی نقش مهمی در ارتقای توانایی او برای مقابله‌ای مؤثر و سازگارانه با این شرایط ایفا می‌کند [9-11]. درنتیجه، نوع راهبرد مقابله‌ای که بیماران در مواجهه با چنین موقعیت‌هایی انتخاب می‌کنند، می‌تواند بر عملکرد روانی و رفتاری آنان اثرگذار باشد و نحوه مدیریت بیماری و میزان پایبندی به درمان را تحت تأثیر قرار دهد [12].
دیگر عامل تأثیرگذار بر میزان پیروی از درمان خودشفقت‌ورزی است. در کنار حمایت اجتماعی، خودشفقت‌ورزی نیز به‌عنوان یک منبع روان‌شناختی درونی می‌تواند بر رفتارهای درمان‌پذیر بیماران اثرگذار باشد. برخلاف حمایت اجتماعی که بیشتر بر منابع بیرونی فرد تکیه دارد، خودشفقت‌ورزی به توانایی فرد در مواجهه مهربانانه با خود و پذیرش محدودیت‌ها اشاره دارد [13]. براساس تعریف کریستین نف، خودشفقت‌ورزی نوعی نگرش سالم و مثبت نسبت به خود است که شامل احساسات مهرآمیز به خود، پذیرش بدون قضاوت ناکامی‌ها و ناتوانی‌ها، و درک تجارب شخصی به‌عنوان بخشی از تجربه مشترک انسانی می‌شود. این مفهوم سه مؤلفه اصلی را در بر می‌گیرد: مهربانی با خود در برابر خودانتقادی، احساس پیوند انسانی در برابر انزوا و ذهن‌آگاهی در برابر همانندسازی افراطی [14]. خودشفقت‌ورزی می‌تواند منبعی مؤثر برای مقابله با چالش‌های خاص ناشی از ابتلا به بیماری‌های مزمن جسمانی باشد [15]. این ویژگی روان‌شناختی به افراد کمک می‌کند تا از طریق بازسازی شناختی، دیدگاه متعادل‌تری نسبت به موقعیت‌های ناراحت‌کننده اتخاذ کنند، عوامل استرس‌زا را بهتر شناسایی نمایند و برنامه‌های عملی مناسبی برای مواجهه با شرایط موجود تدوین کنند [16] .مطالعات نشان داده است خودشفقت‌ورزی به‌طور معناداری تبعیت از درمان در بیماران مبتلا به دیابت را پیش‌بینی می‌کند [17].
اگرچه مطالعات پیشین نشان داده‌اند حمایت اجتماعی و خودشفقت‌ورزی نقش مؤثری در ارتقای تبعیت از درمان در بیماران دارند، اما به نظر می‌رسد متغیرهای روان‌شناختی دیگری نیز بتوانند در این رابطه نقش واسطه‌ای ایفا کنند. یکی از این متغیرهای مهم، راهبردهای مقابله‌ای است که فرد در مواجهـه بـا شـرایط سـخت و نـاگوار آن‌هـا را به کـار مــی‌گیــرد [18].راهبردهای مقابله‌ای مجموعه‌ای از تلاش‌های شناختی و رفتاری هستند که با هدف کنترل و مدیریت رویدادهای استرس‌زا مورد استفاده قرار می‌گیرند. براساس رویکردهای اولیه، این فرآیندها شامل سه دسته اصلی هستند: راهبردهای مسئله‌محور که با هدف حل و مدیریت مستقیم مشکل به کار می‌روند؛ راهبردهای هیجان‌محور که تمرکز آن‌ها بر تنظیم هیجانات ناشی از موقعیت استرس‌زا است؛ و راهبردهای اجتنابی که شامل انکار یا دوری از موقعیت چالش‌برانگیز از طریق فعالیت‌های جایگزین می‌باشند [19]. درمجموع، راهبردهای هیجان‌محور و اجتنابی به‌عنوان سبک‌های ناسازگار مقابله‌ای شناخته می‌شوند، درحالی‌که راهبردهای مسئله‌محور به‌عنوان سبک‌های سازگارانه در مواجهه با تنش‌های روزمره تلقی می‌گردند [20]. نقش راهبردهای مقابله‌ای سازگارانه در ارتقای سلامت جسمانی، روانی و کیفیت زندگی بیماران قلبی اثبات شده است، به‌گونه‌ای که مشارکت فعال در فعالیت‌ها و استفاده از راهبردهای حل مسئله توانسته است به بهبود وضعیت بیماری قلبی کمک کند [21].
پــژوهش‌های انجام‌شده قبلی، ارتباط بین خودشفقت‌ورزی و راهبردهای مقابله‌ای را نشان داده است. ازسوی‌دیگر، ازآنجایی‌که بیمـاری‌هـای مزمن می‌توانند باعث فشـار روانـی گردنـد، توانـایی بیمار در مقابله مؤثر با وضعیت موجود و راهبردهـای مقابله‌ای مورداستفاده از طریق ارزیـابی شـناختی وی از موقعیت، می‌تواند بـر پایبنـدی او بـه درمان تأثیر بگـذارد [12]، به‌طوری‌کـه هوکسـترا و همکـاران در مطالعه خود نشان دادند اتخاذ یک راهبرد مقابله‌ای مؤثر و فعال، با تبعیت از درمان بیشتری همـراه اسـت [22]. مطالعـات داخلـی و خارجـی پیشـین نشـان داده‌انـد حمایــت اجتماعــی ادراک‌شــده [7، 23]. راهبردهــای مقابلــه‌ای مؤثر [12، 24] موجــب افزایــش میــزان تبعیــت از درمــان‌‌ می‌گردنــد. همچنیــن یافتــه‌هــا نشــان داده‌انــد حمایــت اجتماعــی ادراک‌شــده [10، 25] بــا راهبردهــای مقابلــه‌ای کــه بیمــاران بــه کار‌‌ می‌گیرنــد، ارتبــاط دارنــد؛ امــا تحقیقــات انجــام‌شده قبلــی روابــط متغیرهــای ذکــرشــده بــا یکدیگــر را به‌صــورت جداگانــه بررسـی نمـوده‌انـد و تاکنـون روابـط سـاختاری این متغیرهـا روی بیمـاران قلبـی‌عروقـی بـه شـکل مـدل پژوهـش حاضـر، مطالعـه نگردیــده و در ایــن زمینــه شــکاف مطالعاتــی وجــود دارد. بــاوجــودایــن کــه در ســال‌های اخیــر حــوزه مراقبــت‌های بهداشـتی شـاهد پیشـرفت‌های چشـمگیری بـوده، امـا پایبنـدی ضعیـف و عـدم تبعیـت از درمـان بـرای بیمـاران مزمـن، همچنـان به‌صـورت یـک معضـل و چالـش حـل‌نشـده باقـیمانـده اسـت [26] و عواقـب عـدم تبعیـت از رژیـم‌های درمانـی، هـم بـرای بیمـاران و هـم بـرای سیسـتم مراقبـت‌های بهداشـتی‌‌ می‌تواند بسـیار شـدید و غیرقابـل‌جبـران باشـد؛ زیـراکـه از نظـر بالینـی پیـروی نکـردن‌‌ می‌توانـد سـبب کاهـش اثـرات مفیـد درمانـی، عـود و افزایـش میـزان بسـتری و مـرگ‌ومیـر ناشـی از آن گـردد [27]. بنابرایـن، انجـام مطالعـه و پژوهـش بـا هـدف کمـک بـه غلبـه کـردن بـر موانـع و مشـکلات مربـوط بـه عوامـل فـردی تبعیــت، ازجملــه مــوارد مرتبــط بــا خصوصیــات روان‌شــناختی بیمــار، بســیار مهــم و ضــروری بــه نظــر‌‌ می‌رســد.
مدل مفروض پژوهش در تصویر شماره 1 نشان داده شده است.

در مدل مفهومی پژوهش حاضر، حمایت اجتماعی ادراک‌شده و خودشفقت‌ورزی به‌عنوان متغیرهای مستقل در نظر گرفته شده‌اند که می‌توانند به‌طور مستقیم بر تبعیت از درمان اثرگذار باشند. درعین‌حال، این دو عامل از طریق راهبردهای مقابله‌ای به‌عنوان متغیر واسطه نیز بر تبعیت درمانی تأثیر می‌گذارند. به‌بیان‌دیگر، حمایت اجتماعی و خودشفقت‌ورزی با شکل‌دهی سبک‌های مقابله‌ای سالمندان، زمینه افزایش راهبردهای مسئله‌محور و کاهش راهبردهای هیجان‌محور و اجتنابی را فراهم می‌سازند و درنهایت بر میزان پایبندی به درمان اثر می‌گذارند. در این چارچوب، تبعیت از درمان به‌عنوان متغیر وابسته قرار دارد. براین‌اساس، پژوهش حاضر درپی پاسخ به این سؤال است که آیا حمایت اجتماعی ادراک‌شده و خودشفقت‌ورزی می‌توانند به‌طور مستقیم و غیرمستقیم از طریق راهبردهای مقابله‌ای بر تبعیت از درمان در سالمندان مبتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی تأثیرگذار باشند؟

روش 
این مطالعه تحلیلی و روش پژوهش حاضر همبستگی از نوع تحلیل معادلات ساختاری بود. جامعه موردمطالعه شامل سالمندان مبتلا به بیماری قلبی‌عروقی که شامل بیماران بستری و نیز بیماران سرپایی مراجعه‌کننده به درمانگاه قلب بیمارستان امام علی (ع) کرمانشاه در سال 1403 بود. درارتباط‌با حجم نمونه، در نظر گرفتن 10تا 20 شرکت‌کننده برای هر متغیر پیش‌بین در تحلیل رگرسیون چندگانه با روش معمولی کمترین مجذورات استاندارد به‌عنوان یک قاعده سرانگشتی مناسب است. لوهین (2004) بیان می‌کند که برای مدل‌هایی با دو یا چهار عامل، پژوهشگر باید روی گردآوری دست کم 100 مورد یا بیشتر از آن مثلاً 200 مورد برنامه‌ریزی کند [28، 29]. با در نظر گرفتن عواملی مثل پرسش‌نامه‌های ناقص یا مخدوش و مواردی از این قبیل، 10 درصدی برای ریزش حجم نمونه و باتوجه‌به توصیه لوهین مبین برداشتن نمونه‌ای بیش از 200 نفر است، بنابراین220 نفر به‌عنوان نمونه مطالعه به‌صورت در دسترس در نظر گرفته شد. 
ملاک‌های ورود به مطالعه، شامل1. رضایت آگاهانه و 2. افراد با تشخیص بیماری قلب و عروق و دارای پرونده در بیمارستان بود. 
ملاک‌های خروج از مطالعه شامل 1. بیماران با عمل جراحی قلب باز(CABG)، 2. افراد مبتلا به نارسایی قلبی، افرادی که طی 6 ماه گذشته سابقه MI داشته‌اند، 3. بیماران با تشخیص بیماری روانپزشکی شدید مثل سایکوزها، افسردگی، دوقطبی، سوء مصرف مواد و غیره، 4. بیماران مبتلا به سرطان، زنان باردار، افراد با بیماری قلبی مادرزادی بود.

ابزار
پرسش‌نامه حمایت اجتماعی ادراک‌شده

این پرسش‌نامه را زیمت و همکاران در سال 1988 تهیه و تدوین کرده‌اند. این مقیاس یا ابزار 12 عبارتی با سه زیرمقیاس خانواده، دوستان، افراد مهم است. تمام ماده‌های این مقیاس براساس طیف لیکرت (از کاملاً مخالف 1 نمره تا کاملاً موافق 7 نمره) نمره‌گذاری می‌شود. نمره بیشتر در این مقیاس، بیانگر سطح بالای حمایت اجتماعی ادراک‌شده است. اعتبار درونی برای کل مقیاس 0/88، برای زیرمقیاس خانواده 0/87، برای زیرمقیاس دوستان 0/85 و برای زیرمقیاس افراد مهم 0/91 گزارش شده است [30]. در ایران ضریب آلفای کرونباخ مقیاس را برای نمره کل و زیرمقیاس بین 0/82 تا 0/89 ذکر کرده‌اند [31]. آلفای کرونباخ کل در این پژوهش 0/72 به دست آمد. 

پرسش‌نامه خودشفقت‌ورزی(فرم کوتاه)
پرسش‌نامه 12 سؤالی خودشفقت‌ورزی توسط ریس و همکاران در سال 2011 برای اندازه‌گیری سه مولفه مهربانی به خود در برابر قضاوت کردن خود، اشتراک انسانی در برابر انزوا و ذهن آگاهی در برابر همانندسازی افراطی طراحی و تدوین کرده‌اند. ماده‌های پرسش‌نامه در یک مقیاس لیکرت 5 رتبه‌ای (از تقریباً هرگز نمره 1 تا تقریبا همیشه نمره 5) تنظیم شده که نمره بیشتر سطح بالاتر شفقت به خود را نشان می‌دهد. میزان پایایی این ابزار 0/86 گزارش گردیده و در مورد روایی، همه شاخص‌های مربوط به آن مطلوب گزارش شده و حاکی از آن است که مدل 6 عاملی خودشفقت‌ورزی برازش قابل‌قبولی دارد [32]. در ایران روایی سازه پرسش‌نامه تأیید و ضریب آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 0/91 گزارش شده است [33]. آلفای کرونباخ کل در این پژوهش 0/79 به دست آمد. 

پرسش‌نامه سبک‌های مقابله ای(فرم کوتاه)
این پرسش‌نامه را اندلر و پارکر در سال 1990ساخته‌اند. پارکر و اندلر ابتدا پرسش‌نامه را که شامل 70 ماده بود، بر روی 559 دانشجوی پسر و دختر اجرا کردند، سپس با استفاده از تحلیل عاملی، داده‌ها را تفسیر و سه روش مقابله‌ای عمده را استخراج کردند که عبارت بودند از مقابله مسئله‌مدار، مقابله هیجان‌مدار و مقابله اجتناب‌مدار. سپس در سال 1990، پارکر و اندلر ماده‌های پرسش‌نامه را مورد تجدید نظر قرار دادند و به 66 ماده تقلیل دادند و مجدداً بر روی 394 دانشجو اجرا کردند و درنهایت پس از تحلیل عاملی داده‌ها، آن را به 48 ماده کاهش دادند [34]. این پرسش‌نامه دارای یک فرم کوتاه 21 سؤالی نیز هست و هر 7 سؤال یک راهبرد مقابله را می‌سنجد که در این پژوهش از فرم کوتاه آن استفاده شد. سؤالات پرسش‌نامه به‌صورت مقیاس لیکرت 5 درجه‌ای (از هرگز 1 امیتاز تا خیلی زیاد 5 امتیاز) نمره‌گذاری می‌شود. حداکثر نمره برای هر روش مقابله‌ای 35 و حداقل آن 7 می‌باشد [34]. ضریب همسانی درونی پرسش‌نامه برای راهبردهای مقابله‌ای مسئله‌محور، هیجان‌محور و اجتنابی به‌ترتیب برابر با 0/72، 0/77 و 0/74 گزارش گردیده است. در مطالعه محبی و همکاران مقادیر ضرایب همسانی درونی برای مقابله مسئله‌محور 0/78، هیجان‌محور 0/79 و اجتنابی 0/79 به دست آمده است [35]. آلفای کرونباخ کل در این پژوهش برای راهبردهای مقابله‌ای مسئله‌محور، هیجان‌محور و اجتنابی به‌ترتیب 0/73، 0/77 و 0/79 به دست آمد. 

پرسش‌نامه تبعیت از درمان
این پرسش‌نامه را در سال 1392، مدانلو در زمینه بیماران مزمن طراحی و روان‌سنجی کرده‌اند. این پرسش‌نامه 40 سؤالی و 7 حیطه می‌باشد و به‌صورت لیکرت شش درجه‌ای از کاملاً با امتیاز 5 تا اصلاً با امتیاز صفر طراحی شده است. حیطه‌های اهتمام در درمان شامل 9 سؤال، تمایل به مشارکت در درمان شامل 7، توانایی تطابق درمان با زندگی شامل 7 سؤال، تلفیق درمان با زندگی شامل 5 سال، چسبیدن به درمان شامل 4 سؤال، تعهد به درمان شامل 5 سؤال و تردید در اجرای درمان 3 سؤال می‌باشد. نمره‌گذاری تعدادی از عبارات معکوس می‌باشد؛ یعنی به اصلاً امتیاز (5) و به کاملاً امتیاز (0) تعلق می‌گیرد. به‌این‌ترتیب حداکثر و حداقل نمره برای هر طبقه قابل‌محاسبه می‌باشد. جهت نمره‌گذاری عبارات به طرف مثبت می‌باشد؛ یعنی هرچه نمره کل یا نمره هر خرده‌مقیاس بیشتر باشد، فرد پاسخ‌دهنده از تبعیت بالاتری برخورادار است و امتیاز بیشتری به آن تعلق می‌گیرد. نمره صفر تا 25 به معنای تبعیت از درمان ضعیف، 26تا 50 به معنای تبعیت از درمان متوسط، 51 تا 75 به معنای تبعیت از درمان خوب و 76 تا 100 به معنای تبعیت از درمان بسیار خوب در نظر گرفته می‌شود. همسانی درونی پرسش‌نامه با محاسبه آلفای کرونباخ 0/92 گزارش شده است [36]. آلفای کرونباخ کل در این پژوهش 0/76 به دست آمد. 

روش مطالعه
پس از کسب مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه و اخذ سایر مجوزهای لازم جهت انجام پژوهش از مراجع ذی‌صلاح، مرحله مقدماتی پژوهش انجام شد. پس از طراحی پرسش‌نامه‌ها، پرسشگر آموزش‌دیده با مراجعه به بخش‌های بستری از بیماران واجد شرایط برای شرکت در پژوهش، انجام مصاحبه و تکمیل پرسش‌نامه‌ها دعوت به عمل آمد. نمونه‌گیری از سالمندان مبتلا به بیماری قلبی‌عروقی با وضعیت پایدار انجام شد که شامل بیماران بستری و نیز بیماران سرپایی مراجعه‌کننده به درمانگاه قلب بیمارستان امام علی (ع) کرمانشاه بود.
 اهداف پژوهش برای شرکت‌کنندگان تشریح و پس از اخذ رضایت‌نامه و همچنین اطمینان بخشی در زمینه محرمانه بودن پاسخ‌ها و عدم لزوم ذکر نام، بر پاسخگویی کامل و با دقت پرسش‌نامه‌ها تأکید شد. از شرکت‌کنندگان درخواست شد اگر در فرآیند تکمیل پرسش‌نامه با مشکلی از قبیل (ابهام در سؤالات) مواجه شدند از پژوهشگر درخواست توضیح بیشتری داشته باشند. باتوجه‌به اینکه بیماران قلبی‌عروقی به‌علت بار سنیگن بیماری در شرایط خاص جسمانی و روانی قرار دارند، به‌منظور افزایش دقت مطالعه و دریافت پاسخ‌های درست‌تر و دقیق‌تر، از کوتاه‌ترین فرم پرسش‌نامه‌ها برای اجرای این مطالعه استفاده گردید. همچنین سؤالات زمانی از بیماران پرسیده شد که شرایط مناسب پاسخگویی به سؤالات را داشتند (از بیماران پرسیده شد که علاوه بر رضایت بر شرکت در مطالعه چه زمانی فرصت مناسب برای پاسخگویی به سؤالات است و پرسشگر در زمان تعیین شده مراجعه و سؤالات پرسیده و ثبت شد). درنهایت از 260 پرسش‌نامه جمع‌آوری‌شده، 18 پرسش‌نامه به‌دلیل پاسخ‌دهی ناقص حذف و تعداد 242 پرسش‌نامه تجزیه‌وتحلیل شدند. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS به‌ترتیب نسخه 26 و 24 استفاده شد. در گام نخست، از آمار توصیفی شامل میانگین، انحراف‌معیار و فراوانی برای توصیف ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و متغیرهای اصلی پژوهش بهره گرفته شد. سپس، به‌منظور بررسی روابط اولیه بین متغیرها، از ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید. درنهایت، برای آزمون مدل مفهومی پژوهش و ارزیابی نقش میانجی راهبردهای مقابله‌ای، از تحلیل مدل معادلات ساختاری  با روش برآورد بیشینه درست‌نمایی استفاده شد. شاخص‌های برازش مدل نیز برای ارزیابی کفایت مدل گزارش گردیدند. در این پژوهش (0/001>P) در نظر گرفته شد.

یافته‌ها
اطلاعات جمعیت‌شناختی نمونه پژوهش در جدول شماره 1 نوشته شده است.


از 242 نفر شرکت‌کننده سالمند در مطالعه، 105 نفر (43/3 درصد) زن و 137 نفر (56/6 درصد) مرد بودند. از نظر وضعیت تأهل، 215 نفر (88/8 درصد) متأهل، 8 نفر (3/3 درصد) مجرد، 10 نفر (4/1 درصد) مطلقه و 9 نفر (3/7 درصد) همسر فوت‌شده داشتند. 
پیش از آزمون مدل پژوهش، مفروضات معادلات ساختاری شامل نرمال بودن، استقلال خطا و هم‌خطی چندگانه مورد بررسی قرار گرفت. برای ارزیابی نرمال بودن توزیع متغیرها از شاخص‌های چولگی و کشیدگی استفاده شد. نتایج نشان داد توزیع نمرات تمام متغیرها در محدوده نرمال (بین 1+ و 1-) قرار دارد. برای بررسی استقلال خطاها از آزمون دوربین واتسون استفاده شد که نتایج آن نشان داد بین خطاها همبستگی وجود ندارد (1/75=D.W)، محدوده بین 1/5 تا 2/5 قابل‌قبول است. واریانس تورم و عوامل تحمل برای ارزیابی همسویی چندگانه بین متغیرهای پیش‌بینی‌کننده استفاده شد. نتایج نشان داد بین متغیرها همخوانی وجود ندارد (دامنه VIF کمتر از 10 و تلورانس بالاتر از 0/1 بود). فرض دیگر برقراری رابطه خطی بین متغیرهای مستقل و وابسته است که با همبستگی پیرسون مورد بررسی قرار گرفت که نتایج آن به همراه میانگین و انحراف‌معیار متغیرهای موردمطالعه در جدول شماره 2 گزارش شده است.


روابط بین متغیرها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون محاسبه شد که نتایج آن در جدول شماره 1 گزارش شده است. این نتایج نشان‌‌ می‌دهد حمایت اجتماعی ادراک‌شده، خودشفقت‌ورزی و راهبردهای مسئله‌محور با یکدیگر دارای همبستگی مثبت و معنی‌داری بوده‌اند. همچنین راهبردهای هیجان‌مدار و اجتنابی همبستگی معکوس و معنی‌داری با سایر متغیرها داشته است. باتوجه‌به همبستگی معنادار دوتایی بین متغیرهای پژوهش، در مرحله بعد، تحلیل مسیر اجرا شد. در مدل مطالعه حاضر، براساس یافته‌های تجربی و مبانی نظری مطالعات بیماران قلبی، متغیر راهبردهای مقابله‌ای به‌عنوان متغیر میانجی برای تبیین رابطه خودشفقت‌ورزی و حمایت اجتماعی ادراک‌شده با تبعیت از درمان در نظر گرفته شد. برای بررسی برازش مدل پژوهش، از چندین شاخص معتبر استفاده گردید و نتایج مرتبط در جدول شماره 3 گزارش شده‌اند.


در مجموع، باتوجه‌به مقادیر شاخص‌های برازش الگوی تدوین‌شده و مرز مقادیر قابل‌قبول ذکرشده در جدول شماره 3، می‌توان نتیجه گرفت که مدل ارائه‌شده در این پژوهش مورد پذیرش است. به‌عبارت‌دیگر، با در نظر گرفتن دامنه مطلوب این شاخص‌ها، داده‌ها تا حد زیادی از مدل نظری پژوهش حمایت می‌کنند. بنابراین، این شاخص‌ها نشان‌دهنده عالی بودن مدل هستند. تصویر شماره 2 مدل پژوهش را نشان می‌دهد که در آن مشاهده می‌شود مسیرهای مدل معنادار هستند. 

مدل نهایی پژوهش در تصویر شماره 2 نشان داد خودشفقت‌ورزی با ضریب مسیر بالاتر (0/38=β) نسبت به حمایت اجتماعی ادراک‌شده (0/19=β) سهم قوی‌تری در پیش‌بینی تبعیت درمانی سالمندان قلبی دارد و این نکته اهمیت منابع روان‌شناختی درونی را برجسته می‌کند. درعین‌حال، حمایت اجتماعی نیز از طریق راهبردهای مقابله‌ای اثرگذار بود و نشان داد ترکیب منابع بیرونی و درونی می‌تواند تبعیت درمانی را ارتقا دهد. راهبردهای مقابله‌ای مسئله‌محور اثر مثبت و سازگارانه‌ای داشتند (0/10=β)، درحالی‌که سبک‌های هیجانی (0/31=β) و اجتنابی (0/46-=β) اثرات منفی و قابل‌توجهی نشان دادند. این الگو به‌طور یکپارچه روشن می‌سازد که تبعیت درمانی نه‌تنها تحت تأثیر عوامل اجتماعی و روان‌شناختی است، بلکه کیفیت راهبردهای مقابله‌ای بیماران تعیین‌کننده مسیر نهایی پایبندی به درمان محسوب می‌شود.
جدول شماره 4 نتایج مسیرهای مستقیم بین متغیرهای اصلی پژوهش را در مدل معادلات ساختاری نشان می‌دهد.


مطابق یافته‌ها، حمایت اجتماعی ادراک‌شده (0/19=β و 0/001>P) و خودشفقت‌ورزی (0/38=β و 0/001>P) تأثیر مستقیم و معناداری بر تبعیت از درمان دارند. همچنین، هر دو متغیر پیش‌بین با راهبردهای مقابله‌ای رابطه معنادار برقرار کرده‌اند؛ به‌طوری‌که حمایت اجتماعی ادراک‌شده با راهبرد مسئله‌محور رابطه مثبت (0/43=β) و با راهبردهای هیجان‌محور (0/40-=β) و اجتنابی (0/26-=β) رابطه منفی دارد. خودشفقت‌ورزی نیز به‌طور مشابه با راهبرد مسئله‌محور رابطه مثبت (0/34=β) و با راهبردهای هیجان‌محور (0/45-=β) و اجتنابی (0/68-=β) رابطه منفی و معنادار نشان داده است. در مسیرهای نهایی، راهبرد مقابله‌ای مسئله‌محور اثر مثبت (0/10=β) و راهبردهای هیجان‌محور (0/31-=β) و اجتنابی (0/46-=β) اثر منفی و معناداری بر تبعیت از درمان داشته‌اند.
 این نتایج نشان‌دهنده نقش مستقیم و مؤثر متغیرهای روان‌شناختی و راهبردهای مقابله‌ای در پیش‌بینی تبعیت درمانی بیماران قلبی هستند ضرایب همبستگی ساده بین راهبردهای هیجان‌محور و اجتنابی با تبعیت از درمان به‌ترتیب ‎0/475- و 0/723- با ضرایب مسیر استاندارد در مدل معادلات ساختاری به‌ترتیب 0/31- و 0/46- متفاوت هستند. این تفاوت طبیعی است، زیرا ضرایب مسیر در مدل اثرات منحصربه‌فرد هر متغیر را پس از کنترل سایر متغیرهای واردشده در مدل نشان می‌دهند؛ درحالی‌که ضرایب همبستگی صرفاً بیانگر رابطه‌ی دو متغیر بدون در نظر گرفتن اثرات هم‌زمان سایر متغیرها هستند. برای بررسی اثرات غیرمستقیم متغیرهای حمایت اجتماعی ادراک‌شده و خودشفقت‌ورزی بر تبعیت از درمان از طریق راهبردهای مقابله‌ای، از آزمون سوبل استفاده شد که نتایج آن در جدول شماره 5 ارائه گردیده است.


جدول شماره 5 نتایج آزمون سوبل را برای مسیرهای غیرمستقیم نشان می‌دهد و بیانگر آن است که راهبردهای مقابله‌ای شامل سبک‌های مسئله‌محور، هیجان‌محور و اجتنابی می‌توانند به‌عنوان متغیرهای میانجی در ارتباط بین حمایت اجتماعی ادراک‌شده و خودشفقت‌ورزی با تبعیت از درمان ایفای نقش کنند. معناداری آماری تمامی مسیرها (0/001>P) نشان‌دهنده نقش واسطه‌ای قابل توجه این راهبردها در مدل مفهومی پژوهش است.

بحث 
یافته‌های پژوهش حاضر نشان دادند حمایت اجتماعی ادراک‌شده و خودشفقت‌ورزی نقش مهمی در پیش‌بینی تبعیت از درمان در سالمندان مبتلا به بیماری‌های قلبی ایفا می‌کنند. این نتایج با مطالعات پیشین هم‌راستا هستند که بر اهمیت عوامل روان‌شناختی در مدیریت بیماری‌های مزمن تأکید دارند. حمایت اجتماعی ادراک‌شده با افزایش احساس تعلق، امنیت روانی و دریافت کمک‌های عاطفی و عملی، می‌تواند انگیزه بیماران را برای پیروی از دستورات درمانی تقویت کند. همچنین، خودشفقت‌ورزی با ایجاد نگرش مثبت نسبت به خود، کاهش خودانتقادی و ارتقای تاب‌آوری روانی، نقش مؤثری در سازگاری بیماران با شرایط بیماری دارد.
ابتدا اثر مستقیم خودشفقت‌ورزی بر تبعیـت از درمان نشان داده شد. افشاری نیـز در مطالعـه خـود نشـان داد خودشـفقت‌ورزی بـه‌طـور معنـاداری تبعیت از درمان بیماران مبتلا بـه دیابـت را پیش‌بینی می‌کند [17]. در یـــک مطالعـــه دیگـــر، متغیـــر خودشفقت‌ورزی، پیش‌بینی‌کننده منحصـربـه‌فـرد و مهمی برای مراقبت از خود دیده شد [37] در تبیـین این یافته شـاید بتـوان گفـت خودشـفقت‌ورزی ازیک‌سو، بـا افـزایش تـاب‌آوری و تسـهیل مستقرشـدن افراد در لحظـات چـالش‌برانگیـز [38] و ازسوی‌دیگر بـا کــاهش اســترس درک‌شــده آن‌هــا در رویــارویی بــا وضعیت موجود، باعث بهبود تبعیت از درمان بیمـاران می‌گردد [39]. عـلاوه‌بـرایـن، تأثیر مسـتقیم خودشـفقت‌ورزی بـر راهبردهای مقابله‌ای در مطالعه حاضر به دست آمد که این یافته قبلاً طی پژوهش‌هایی تأیید شده اسـت؛ بـــرای‌مثـــال اورت و همکـــاران در یـــک فراتحلیل به بررسی رابطه خودشـفقت‌ورزی و اشـکال مختلف راهبردهای مقابله‌ای پرداختنـدکـه نشان داد بـین شـفقت‌بـه‌خود و مقابله سازگارانه، همبستگی مثبت و بین شفقت‌به‌خود و مقابله ناسازگار، همبستگی منفی وجود دارد [40]. آن‌هـا در مطالعــه خـود بــه ایــن نتیجـه رســیدند کــه خودشـفقت‌ورزی بـرای درک مکانیسـم‌هـای درگیـر مقابله با استرس و وقایع زندگی بسیار مهم و ضروری است [41]. 
همچنین نتایج مطالعه نشان داد راهبردهای مقابله‌ای تأثیر مستقیم روی تبعیت از درمان دارند. این یافته نیز با مطالعات پیشین انجام‌شده در این زمینـه همخوانی داشته و سایر پژوهشگران نیز به این نتیجـه دست یافته‌اند که استفاده از راهبرد مقابله‌ای سازگارانه و مناسب به‌عنوان عامل مهمی، موجـب افزایش تبعیت از درمان در بیماران می‌شـود [22، 24].
 کورالو و همکاران در مطالعه خود، به این نتیجه دسـت یافتنـد کـه راهبردهـای مقابله‌ای مؤثر، با کاهش پریشانی به مدیریت طـولانی‌مدت بیماری کمک کرده و تبعیت از درمـان را بهبـود می‌بخشد [42]. به نظر می‌رسد توانایی بیماران در مقابله مؤثر با وضعیت موجود و راهبردهای مقابلـه‌ای که بدین منظور اتخـاذ مـی‌نماینـد، از طریـق ارزیـابی شناختی آن‌ها از موقعیت، بر عملکردشان تأثیر گذاشـته و تبعیت بیمـاران از درمـان را نیـز تحـت تأثیر قـرار می‌دهد [12]. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند مسیر غیرمستقیم میان خودشفقت‌ورزی و تبعیت از درمان از طریق راهبردهای مقابله‌ای، از نظر آماری معنی‌دار است. به‌عبارت‌دیگر، سطح بالای خودشفقت‌ورزی در بیماران به افزایش استفاده از راهبردهای مقابله‌ای مسئله‌محور و کاهش تمایل به بهره‌گیری از سبک‌های هیجانی و اجتنابی منجر می‌شود؛ و این تغییر در سبک مقابله، به‌نوبه خود موجب ارتقای تبعیت از درمان می‌گردد. خودشفقت‌ورزی به‌طورکلی موجب تقویت درک فرد از منابع درونی برای مواجهه با عوامل استرس‌زا می‌شود [43]. این ویژگی با ایجاد احساس امنیت عاطفی، به افراد کمک می‌کند تا با نگاهی بازتر و متعادل‌تر به مشکلات خود بنگرند، در مواجهه با دشواری‌ها کمتر به راهبردهای اجتنابی متوسل شوند، ابتکار عمل را در دست گرفته و رویکردی فعال و مسئله‌محور را در پیش گیرند [44].
علاوه‌براین، شفقت به خود باعث می‌شود افراد مسئولیت‌پذیری بیشتری نسبت به نقش خود در رخدادهای منفی داشته باشند، شرایط دشوار را قابل‌تغییر تلقی کنند و در نتیجه انگیزه بیشتری برای ایجاد تحول در وضعیت موجود پیدا کنند [45، 46]. 
علاوه‌براین، نتایج پژوهش نشان دادند حمایت اجتماعی ادراک‌شده تأثیر مستقیم، مثبت و معناداری بر تبعیت از درمان در بیماران قلبی دارد. این یافته با نتایج مطالعات پیشین هم‌راستا بوده و بر نقش کلیدی حمایت اجتماعی در فرآیند درمان تأکید دارد. به‌طور خاص، مشخص شده است حمایت اجتماعی ادراک‌شده به‌عنوان یک عامل تسهیل‌گر مهم، می‌تواند تبعیت درمانی را در بیماران قلبی افزایش دهد. ابراز همدلی، محبت و توجه ازسوی اطرافیان موجب تقویت احساس امنیت روانی و تعلق خاطر در بیمار می‌شود که این امر انگیزه او را برای پایبندی به درمان افزایش می‌دهد. افزون‌برآن، فرد در سایه روابط حمایتی قادر خواهد بود از توصیه‌ها، راهنمایی‌ها و اطلاعات ارائه‌شده توسط دیگران در مواجهه با چالش‌های درمانی بهره‌مند گردد، که این خود نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های درمانی و مدیریت بهتر بیماری ایفا می‌کند [7]. اثــر مســتقیم مثبــت و معنــادار راهبردهــای مقابلــه‌ای مســئله‌محـور و تأثیر مسـتقیم و منفـی راهبردهـای مقابلـه‌ای هیجـان‌محــور و اجتنابــی بــر روی تبعیــت از درمــان نیــز مــورد تأییــد پژوهـش حاضـر قـرار گرفـت کـه بـا یافتـه‌های قبلـی در ایـن زمینـه همخوانـی دارد. ایـن موضـوع کـه راهبردهـای مقابلـه‌ای‌‌ می‌توانـد بـر عملکـرد بیمـاران تأثیر گذاشـته و تبعیـت از درمان را تحــت تأثیر قــرار دهــد و نیــز ارتبــاط بیــن تــداوم درمــان و راهبردهـای مقابلـه‌ای سـازگارانه، در مطالعـات قبلـی تأییـد شده بـود [12]؛ به‌عبـارت‌دیگـر راهبردهـای مقابلـه‌ای مؤثر بـه افـراد کمـک‌‌ می‌کننـد تـا بـر رویدادهای استرس‌زا همانند بیماری مزمــن غلبه و آن را بهتر مدیریــت نماینــد [42].
نتایج پژوهش نشان دادند حمایت اجتماعی ادراک‌شده تأثیر مستقیم، مثبت و معناداری بر راهبرد مقابله‌ای مسئله‌محور دارد، درحالی‌که تأثیر آن بر راهبردهای هیجان‌محور و اجتنابی منفی و معنادار است. این یافته با مطالعات پیشین از جمله پژوهش آگباریا و همکاران هم‌راستا است که نشان داده‌اند حمایت اجتماعی با سبک مقابله‌ای مسئله‌محور رابطه مثبت و با سبک‌های هیجانی و اجتنابی رابطه منفی دارد. به‌نظر می‌رسد ارتباطات اجتماعی و شبکه‌های حمایتی با افزایش اعتماد‌به‌نفس در بیماران، به‌عنوان منبعی مؤثر برای مقابله با موقعیت‌های دشوار عمل می‌کنند [10]. پس از بررسی مسیرهای مستقیم، نتایج تحلیل مسیرهای غیرمستقیم نیز نشان دادند حمایت اجتماعی ادراک‌شده می‌تواند از طریق راهبردهای مقابله‌ای بر تبعیت از درمان تأثیرگذار باشد. به‌بیان‌دیگر، افزایش سطح حمایت اجتماعی موجب تقویت استفاده از راهبردهای مسئله‌محور و کاهش تمایل به سبک‌های هیجانی و اجتنابی می‌شود که این تغییر در سبک مقابله، به‌نوبه‌خود تبعیت درمانی را ارتقاء می‌بخشد. می‌توان چنین تبیین کرد که تعاملات اجتماعی و حمایت‌های عاطفی، ضمن افزایش اعتمادبه‌نفس بیماران، با فراهم آوردن فرصت‌هایی برای تبادل اطلاعات مرتبط با بیماری و درمان و همچنین ایجاد بسترهای یادگیری، به افراد کمک می‌کنند تا سبک‌های مقابله‌ای مؤثرتر و سازگارانه‌تری را اتخاذ نمایند. درنتیجه، با بهره‌گیری از راهبردهای مقابله‌ای فعال، فرد تلاش می‌کند تا شدت عوامل استرس‌زای زندگی—از جمله بیماری مزمن خود—را از طریق پایبندی بیشتر به درمان کاهش داده و آن را به‌طور مؤثری مدیریت کند.
نوآوری اصلی پژوهش حاضر در ارائه یک مدل یکپارچه است که هم‌زمان نقش حمایت اجتماعی ادراک‌شده، خودشفقت‌ورزی و راهبردهای مقابله‌ای را در تبعیت درمانی سالمندان قلبی‌عروقی بررسی می‌کند. برخلاف مطالعات پیشین که عمدتاً روابط دوتایی میان متغیرها را گزارش کرده‌اند، این مدل نشان می‌دهد اثرات روان‌شناختی و اجتماعی در کنار یکدیگر و از طریق سازوکارهای مقابله‌ای عمل می‌کنند. یافته‌ها همچنین آشکار ساختند خودشفقت‌ورزی سهم قوی‌تری در پیش‌بینی تبعیت درمانی نسبت به حمایت اجتماعی دارد؛ به‌گونه‌ای‌که ضرایب مسیر آن بالاتر و پایدارتر بودند. این نتیجه ازنظر بالینی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا نشان می‌دهد توانمندسازی بیماران در پرورش نگرش شفقت‌آمیز نسبت به خود، می‌تواند حتی فراتر از حمایت بیرونی، به افزایش پایبندی درمانی منجر شود. درعین‌حال، نقش حمایت اجتماعی همچنان قابل‌توجه است و ترکیب این دو عامل در یک مدل جامع، تصویری کامل‌تر از فرآیندهای روان‌شناختی مؤثر بر تبعیت درمانی ارائه می‌دهد.
با وجود تلاش در طراحی دقیق و اجرای منسجم این پژوهش، برخی محدودیت‌ها قابل‌ذکر هستند که می‌توانند در تفسیر نتایج تأثیرگذار باشند. نخست، استفاده از روش خودگزارش‌دهی توسط بیماران ممکن است با خطای پاسخ‌گویی همراه باشد؛ به‌گونه‌ای‌که احتمال ارائه اطلاعات نادقیق یا پاسخ‌های غیرصادقانه به‌ویژه در موضوعات حساس وجود دارد. این مسئله می‌تواند بر اعتبار داده‌ها و تعمیم‌پذیری نتایج تأثیر بگذارد. دوم، داده‌ها صرفاً از طریق پرسش‌نامه‌های بسته جمع‌آوری شده‌اند و از روش‌های کیفی مانند مصاحبه‌های عمیق یا مشاهده مستقیم استفاده نشده است. بهره‌گیری از روش‌های کیفی در مطالعات آینده می‌تواند به درک عمیق‌تری از تجربه زیسته بیماران، نحوه ادراک آن‌ها از حمایت اجتماعی، خودشفقت‌ورزی و سبک‌های مقابله‌ای منجر شود. سوم، دامنه جغرافیایی پژوهش محدود بوده و نمونه‌گیری تنها از بیماران قلبی در یک منطقه خاص انجام شده است. این موضوع ممکن است قابلیت تعمیم نتایج به سایر گروه‌های بیماران مزمن یا مناطق مختلف را کاهش دهد. بنابراین، پیشنهاد می‌شود در مطالعات آتی، پژوهش در سطح گسترده‌تری ازنظر جغرافیایی و با مشارکت بیماران مبتلا به سایر بیماری‌های مزمن مانند دیابت، سرطان یا بیماری‌های تنفسی انجام شود تا امکان مقایسه و تعمیم نتایج فراهم شود. 
یکی دیگر از محدودیت‌های پژوهش حاضر، کنار گذاشتن بیماران مبتلا به اختلالات روان‌پزشکی شدید (مانند سایکوزها، افسردگی اساسی و اختلال دوقطبی و سو مصرف مواد) از نمونه مطالعه بود. این امر اگرچه به‌منظور افزایش دقت در جمع‌آوری داده‌ها و جلوگیری از سوگیری در پاسخ‌دهی انجام شد، اما تعمیم‌پذیری نتایج را محدود می‌سازد؛ زیرا یافته‌ها صرفاً در مورد سالمندانی قابل‌استفاده است که مبتلا چنین اختلالاتی نباشند. درمجموع، رفع این محدودیت‌ها در پژوهش‌های آینده می‌تواند به غنای بیشتر داده‌ها، افزایش اعتبار نتایج و ارائه راهکارهای کاربردی‌تر در حوزه سلامت روان و تبعیت درمانی بیماران مزمن منجر گردد.

نتیجه‌گیری  نهایی
پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش حمایت اجتماعی ادراک‌شده، خودشفقت‌ورزی و راهبردهای مقابله‌ای در تبعیت از درمان بیماران قلبی انجام شد. یافته‌ها نشان دادند حمایت اجتماعی و خودشفقت‌ورزی نه‌تنها به‌صورت مستقیم بر تبعیت درمانی تأثیرگذارند، بلکه از طریق راهبردهای مقابله‌ای نیز اثرات غیرمستقیم و معناداری دارند. به‌ویژه، راهبردهای مقابله‌ای مسئله‌محور به‌عنوان سبک‌های سازگارانه، نقش واسطه‌ای مؤثری در ارتقای تبعیت از درمان ایفا کردند، درحالی‌که سبک‌های هیجانی و اجتنابی با کاهش تبعیت درمانی همراه بودند. نوآوری اصلی این پژوهش ارائه یک مدل یکپارچه برای نخستین بار است که ارتباط میان حمایت اجتماعی، خودشفقت‌ورزی و راهبردهای مقابله‌ای را در تبعیت درمانی بیماران قلبی نشان می‌دهد. این نتایج نشان می‌دهند عوامل روان‌شناختی مانند ادراک حمایت اجتماعی و خودشفقت‌ورزی، در کنار سبک‌های مقابله‌ای، می‌توانند به‌عنوان مؤلفه‌های کلیدی در بهبود رفتارهای درمان‌پذیر بیماران مزمن در نظر گرفته شوند. حمایت اجتماعی ادراک‌شده، برخورد فعال با موقعیت‌های استرس‌زا و بهره‌گیری از منابع حمایتی، همگی در افزایش انگیزه و توانایی بیماران برای پایبندی به درمان نقش دارند. این نتایج می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات آموزشی و توانبخشی باشد که علاوه‌بر جنبه‌های پزشکی، بر ارتقای مهارت‌های مقابله‌ای و منابع روان‌شناختی بیماران تمرکز دارند. همچنین، توجه به این عوامل در سیاست‌گذاری‌های نظام سلامت می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی و افزایش اثربخشی درمان در این گروه جمعیتی کمک کند. انجام پژوهش‌های آینده با نمونه‌های متنوع‌تر و بررسی متغیرهای دیگر، می‌تواند در غنی‌تر شدن شواهد علمی این حوزه مؤثر باشد.

دسترسی‌پذیری داده‌ها
داده‌های حاصل از این پژوهش صرفاً برای اهداف علمی و پژوهشی قابل‌دسترسی هستند. در صورت درخواست موجه از سوی پژوهشگران معتبر، داده‌ها با رعایت اصول اخلاقی و حفظ محرمانگی اطلاعات شرکت‌کنندگان، از طریق نویسنده مسئول قابل‌ارائه خواهد بود.

ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش

این مطالعه پس از اخذ مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه با کد اخلاق (IR.KUMS.REC.1402.620) و دریافت مجوزهای لازم از مراجع ذی‌ربط انجام شد. تمامی شرکت‌کنندگان پس از دریافت توضیحات کامل درباره اهداف پژوهش، رضایت‌نامه آگاهانه را امضا کردند. محرمانگی اطلاعات، عدم الزام به ذکر نام و حق انصراف در هر مرحله از پژوهش برای شرکت‌کنندگان تضمین شد

حامی مالی
این مطالعه با حمایت مالی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه انجام شده است

مشارکت نویسندگان
تمامی نویسندگان در طراحی، اجرا، تحلیل داده‌ها و نگارش مقاله مشارکت فعال داشته‌اند. تمامی نویسندگان نسخه نهایی مقاله را مطالعه و تأیید کرده‌اند و مسئولیت کامل مطالب ارائه‌شده را می‌پذیرند.

تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.

تشکر و قدردانی
پژوهشگران از مدیریت و کارکنان بیمارستان امام علی (ع) کرمانشاه، به‌خاطر همکاری صمیمانه در فرآیند جمع‌آوری داده‌ها، و همچنین از تمامی شرکت‌کنندگان محترم که با صبوری پرسش‌نامه‌ها را تکمیل نمودند، صمیمانه قدردانی می‌نمایند.




 
References
  1. World Health Organization. Cardiovascular Diseases (CVDs) Factsheet. Detail. The top 10 causes of death. Geneva: World Health Organization; 2021. [Link]
  2. Emamian MH, Hashemi H, Fotouhi A. Predicted 10-year risk of cardiovascular disease in the Islamic Republic of Iran and the body mass index paradox. Eastern Mediterranean Health Journal. 2020; 26(12):1465-72.  [DOI:10.26719/emhj.20.012] [PMID]
  3. Fahimfar N, Khalili D, Sepanlou SG, Malekzadeh R, Azizi F, Mansournia MA, et al. Cardiovascular mortality in a Western Asian country: Results from the Iran Cohort Consortium. BMJ Open. 2018; 8(7):e020303. [DOI:10.1136/bmjopen-2017-020303] [PMID]
  4. Fernandez-Lazaro CI, García-González JM, Adams DP, Fernandez-Lazaro D, Mielgo-Ayuso J, Caballero-Garcia A, et al. Adherence to treatment and related factors among patients with chronic conditions in primary care: A cross-sectional study. BMC Family Practice. 2019; 20(1):132. [DOI:10.1186/s12875-019-1019-3] [PMID]
  5. Zyryanov SK, Fitilev SB, Vozzhaev AV, Shkrebniova II, Shindryaeva NN, Klyuev DA, et al. Medication adherence in patients with stable coronary artery disease in primary care. Research Results in Pharmacology. 2020; 6(2):97–103. [DOI:10.3897/rrpharmacology.6.54130]
  6. Tan CS. The Need of Patient Education to Improve Medication Adherence Among Hypertensive Patients. Malaysian Journal of Pharmacy. 2020; 6(1):1-5.  [DOI:10.52494/MOEL1486]
  7. Burton A, Walters K, Marston L, Osborn D. Is there an association between perceived social support and cardiovascular health behaviours in people with severe mental illnesses? Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology. 2020; 55(12):1659-69.  [DOI:10.1007/s00127-020-01879-9] [PMID]
  8. Reid KM, Taylor MG. Social support, stress, and maternal postpartum depression: A comparison of supportive relationships. Social Science Research. 2015; 54:246-62. [DOI:10.1016/j.ssresearch.2015.08.009] [PMID]
  9. Liu Y, Wei M, Guo L, Guo Y, Zhu Y, He Y. Association between illness perception and health behaviour among stroke patients: The mediation effect of coping style. Journal of Advanced Nursing. 2021; 77(5):2307-18.  [DOI:10.1111/jan.14761] [PMID]
  10. Agbaria Q, Mokh AA. Coping with Stress During the Coronavirus Outbreak: The Contribution of Big Five Personality Traits and Social Support. International Journal of Mental Health and Addiction. 2022; 20(3):1854-72.  [DOI:10.1007/s11469-021-00486-2] [PMID]
  11. Zhang X, Liu Y, Zou J. Perceived Stress, Resilience, Perceived Social Support and Self-Management Behaviour in Young- and Middle-Aged Patients With Multiple Chronic Conditions: A Structural Equation Modelling. Journal of Clinical Nursing. 2026; 35(1):305-16. [DOI:10.1111/jocn.17843] [PMID]
  12. Gruszczyńska M, Bąk-Sosnowska M, Szemik S. Selected psychological aspects and medication adherence in oncological patients. Cancer Medicine. 2020; 9(3):943-50.  [DOI:10.1002/cam4.2691] [PMID]
  13. Zolfaghari F, Babaei S, Nazari F, Momeni-Ghaleghasemi T. The Relationship Between Self-compassion and Mood in Iranian Patients with Heart Failure: A Cross-sectional Study. Journal of Nursing and Midwifery Sciences. 2025; 12(3):e157439. [DOI:10.5812/jnms-157439]
  14. Neff K. Self-Compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity. 2003; 2(2):85-101.  [DOI:10.1080/15298860309032]
  15. Austin J, Drossaert CHC, Schroevers MJ, Sanderman R, Kirby JN, Bohlmeijer ET. Compassion-based interventions for people with long-term physical conditions: A mixed methods systematic review. Psychology & Health. 2021; 36(1):16-42.  [DOI:10.1080/08870446.2019.1699090] [PMID]
  16. Al-Refae M, Al-Refae A, Munroe M, Sardella NA, Ferrari M. A Self-Compassion and Mindfulness-Based Cognitive Mobile Intervention (Serene) for Depression, Anxiety, and Stress: Promoting Adaptive Emotional Regulation and Wisdom. Frontiers in Psychology. 2021; 12:648087. [DOI:10.3389/fpsyg.2021.648087] [PMID]
  17. Afshari A. [Prediction of diabetic patients’ treatment adherence by self compassion, emotional regulation and spritual welbeing (Persian)]. Journal of Research in Behavioural Sciences. 2018; 16(4):466-75.  [DOI:10.52547/rbs.16.4.466]
  18. Jalil MF, Ali A, Ahmed Z, Kamarulzaman R. The Mediating Effect of Coping Strategies Between Psychological Capital and Small Tourism Organization Resilience: Insights From the COVID-19 Pandemic, Malaysia. Frontiers in Psychology. 2021; 12:766528.  [DOI:10.3389/fpsyg.2021.766528] [PMID]
  19. Stanisławski K. The Coping Circumplex Model: An Integrative Model of the Structure of Coping With Stress. Frontiers in Psychology. 2019; 10:694.  [DOI:10.3389/fpsyg.2019.00694] [PMID]
  20. Compas BE, Jaser SS, Bettis AH, Watson KH, Gruhn MA, Dunbar JP, et al. Coping, emotion regulation, and psychopathology in childhood and adolescence: A meta-analysis and narrative review. Psychological Bulletin. 2017; 143(9):939-91.  [DOI:10.1037/bul0000110] [PMID]
  21. Iqbal K, Irshad Y, Ali Gilani SR, Hussain S, Ahmad M, Khan UA, et al. Quality of Life in Patients Undergoing Cardiac Surgery: Role of Coping Strategies. Cureus. 2021; 13(7):e16435. [DOI:10.7759/cureus.16435]
  22. Hoekstra T, Wilming L, Sjobbema C, Brouwer S. Exploring treatment adherence in long-term sick-listed workers and the impact of coping strategies, illness perceptions and perceived health. BMC Public Health. 2022; 22(1):259.  [DOI:10.1186/s12889-022-12676-1] [PMID]
  23. Khiyali Z, Javidi Z, Banaei E, Ghasemi A, Dehghan A. [Relationship between perception of aging and social support with treatment adherence in the aged with type 2 diabetes in Fasa, 2018 (Persian)]. Journal of Gerontology. 2021; 5(4):54-65. [Link]
  24. Badrizadeh A, Rezaii Jamaloi H, Khanzadeh M, Foroughi S, Saki M. [Adherence to Treatment Based on Social Support and Coping Strategies in Patients with Type 2 Diabetes (Persian)]. Yafteh. 2021; 23(3):13-24.  [DOI:10.32592/Yafteh.2021.23.3.2]
  25. Maghsoodi S, Salehinejad Z. Relationship Between Social Support and Coping Strategies and Disease Among the Cancer Patients of the City of Kerman. Journal of Research and Health. 2020; 10(6):375-82.  [DOI:10.32598/JRH.10.6.1401.1]
  26. Kleinsinger F. The Unmet Challenge of Medication Nonadherence. The Permanente Journal. 2018; 22(3):18-033.  [DOI:10.7812/TPP/18-033] [PMID]
  27. Rosen OZ, Fridman R, Rosen BT, Shane R, Pevnick JM. Medication adherence as a predictor of 30-day hospital readmissions.  Patient Preference and Adherence. 2017; 11:801-10. [DOI:10.2147/PPA.S125672] [PMID]
  28. Hooman HA. [Structural Equation Modeling With LISREL Application (Persian)]. Thran: SAMT; 2012. [Link]
  29. Loehlin JC. Latent Variable Models: An Introduction to Factor, Path, and Structural Equation Analysis. (4th ed.). New York: Psychology Press; 2004.  [DOI:10.4324/9781410609823]
  30. Zimet GD, Dahlem NW, Zimet SG, Farley GK. The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality Assessment. 1988; 52(1):30-41. [DOI:10.1207/s15327752jpa5201_2] 
  31. Salimi A, Joukar B, Nikpour R. [Internet and communication: Perceived social support and loneliness as antecedent variables (Persian)]. Psychological Studies. 2009; 5(3):81-102. [Link]
  32. Raes F, Pommier E, Neff KD, Van Gucht D. Construction and factorial validation of a short form of the Self-Compassion Scale. Clinical Psychology & Psychotherapy. 2011; 18(3):250-5.  [DOI:10.1002/cpp.702] [PMID]
  33. Shahbazi M, Rajabi Gh, Maghami E, Jolodari A. [Confirmatory Factor Analysis of the Persian Version of the Self-Compassion Rating Scale-Revised (Persian)]. Journal of Psychological Models and Methods. 2015; 6(19):31-46. [Link]
  34. Endler NS, Parker JD. Multidimensional assessment of coping: A critical evaluation. Journal of Personality and Social Psychology. 1990; 58(5):844-54.  [DOI:10.1037/0022-3514.58.5.844] [PMID]
  35. Mohebi S, Shokri O, Khodaei A. [Psychometric Analysis of the Coping Inventory for Stressful Situations-Short Form (CISS-SF) among Students (Persian)]. Quarterly of Educational Measurement. 2020; 11(40):87-113. [DOI:10.22054/jem.2020.40240.2025]
  36. Fatemi N, Rafii F, Hajizadeh E, Modanloo M. [Psychometric properties of the adherence questionnaire in patients with chronic disease: A mix method study (Persian)]. Koomesh. 2018; 20(2):179-91. [Link]
  37. Miller JJ, Lee J, Niu C, Grise-Owens E, Bode M. Self-Compassion as a Predictor of Self-Care: A Study of Social Work Clinicians. Clinical Social Work Journal. 2019; 47:321-31. [DOI:10.1007/s10615-019-00710-6]
  38. Pérez-Aranda A, García-Campayo J, Gude F, Luciano JV, Feliu-Soler A, González-Quintela A, et al. Impact of mindfulness and self-compassion on anxiety and depression: The mediating role of resilience. International Journal of Clinical and Health Psychology. 2021; 21(2):100229.  [DOI:10.1016/j.ijchp.2021.100229] [PMID]
  39. Sirois FM, Hirsch JK. Self-Compassion and Adherence in Five Medical Samples: The Role of Stress. Mindfulness. 2019; 10(1):46-54.  [DOI:10.1007/s12671-018-0945-9] [PMID]
  40. Muris P, Simon E, Lijphart H, Bos A, Hale W 3rd, Schmeitz K, et al. The Youth anxiety measure for DSM-5 (YAM-5): Development and first psychometric evidence of a new scale for assessing anxiety disorders symptoms of children and adolescents. Child Psychiatry and Human Development. 2017; 48(1):1-17.  [DOI:10.1007/s10578-016-0648-1] [PMID]
  41. Ewert C, Vater A, Schröder-Abé M. Self-Compassion and Coping: A Meta-Analysis. Mindfulness. 2021; 12(5):1063-77.  [DOI:10.1007/s12671-020-01563-8]
  42. Corallo F, Bonanno L, Di Cara M, Rifici C, Sessa E, D’Aleo G, et al. Therapeutic adherence and coping strategies in patients with multiple sclerosis: An observational study. Medicine (Baltimore). 2019; 98(29):e16532.  [DOI:10.1097/MD.0000000000016532] [PMID]
  43. Uzer-Kremers L, Bralet MC, Angerville B, Jeanblanc J, Pierrefiche O, Martinetti MP, et al. Is Self-compassion linked to treatment adherence in schizophrenia? Schizophrenia Research. 2020; 222:493-5. [DOI:10.1016/j.schres.2020.05.058] [PMID]
  44. Ceccarelli LA, Giuliano RJ, Glazebrook CM, Strachan SM. Self-Compassion and Psycho-Physiological Recovery From Recalled Sport Failure. Frontiers in Psychology. 2019; 10:1564.  [DOI:10.3389/fpsyg.2019.01564] [PMID]
  45. Khalili N, Bahrami M, Ashouri E. Self-Compassion and Adherence to Treatment in Patients with Cancer. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 2021; 26(5):406-10.  [DOI:10.4103/ijnmr.IJNMR_174_20] [PMID]
  46. Zhang JW, Chen S. Self-Compassion Promotes Personal Improvement From Regret Experiences via Acceptance. Personality & Social Psychology Bulletin. 2016; 42(2):244-58.  [DOI:10.1177/0146167215623271] [PMID]

 
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: سالمند شناسی
دریافت: 1404/7/18 | پذیرش: 1404/12/9 | انتشار: 1405/7/10

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به نشريه سالمند: مجله سالمندي ايران می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Iranian Journal of Ageing

Designed & Developed by : Yektaweb