Salmand: Iranian Journal of Ageing

en نقش پیش‌بینی‌کننده چنددارویی آشکار و پنهان بر وضعیت عملکردی و کیفیت زندگی سالمندان Association of Overt and Covert Polypharmacy With Functional Independence and Quality of Life in Older Adults طب سالمندی Geriatric پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">اهداف افزایش مصرف داروهای شیمیایی و گیاهی در سالمندان، نگرانی‌های زیادی را در‌مورد پیامدهای بالقوه آن بر سلامتی ایجاد کرده است. مطالعه حاضر با هدف تعیین شیوع مصرف چنددارویی آشکار (استفاده از ۵ داروی تجویز‌شده یا بیشتر توسط پزشک) و چنددارویی پنهان (مصرف ترکیبات گیاهی به‌صورت خودسرانه) و ارتباط آن با وضعیت عملکردی و کیفیت زندگی سالمندان طراحی شد. مواد و روش ها این مطالعه توصیفی‌تحلیلی با مشارکت سالمندان مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی شهر سبزوار در سال 1402 انجام شد. 384 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی سیستماتیک انتخاب شدند. داده‌ها از‌طریق چک‌لیست جمعیت‌شناختی، پرسش‌نامه وضعیت عملکردی بارتل و کیفیت زندگی سالمندان جمع‌آوری شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 26 و با استفاده از رگرسیون خطی، چندمتغیره و لجستیک تجزیه‌و‌تحلیل شدند و سطح معناداری p≤0/05 در نظر گرفته شد.  یافته ها میانگین سنی شرکت‌کنندگان 7/27±68/24 سال بود (دامنه: 60 تا 92 سال). شرکت‌کنندگان در این مطالعه 55/7 درصد (214 نفر) زن و بقیه مرد بودند. شیوع چنددارویی آشکار ۲۲/۹ درصد (۸۸ نفر) و چنددارویی پنهان ۳۲ درصد (۱۲۳ نفر) گزارش شد. میانگین نمره کل کیفیت زندگی 48/41 و وضعیت عملکردی 91/21 گزارش شد. نتایج مطالعه نشان داد مصرف داروهای آشکار و پنهان به‌طور معناداری بر وضعیت عملکردی و کیفیت زندگی سالمندان اثر منفی داشت (چنددارویی آشکار: β‌=‌-0/109، P‌=0/041؛ چنددارویی پنهان: β‌=‌-0/096، P‌=0/045). همچنین مصرف داروهای آشکار و پنهان تأثیر منفی و معناداری بر ابعاد سلامت جسمی، عاطفی و اجتماعی داشت. در رگرسیون لجستیک، تعداد بیماری‌های زمینه‌ای (OR=5/86؛ 95% 3/79–9/06 CI:؛ 0/001>P)، وابستگی مالی کامل (OR=2/74؛ 95% 1/07–7/02 CI:؛ 036/0=P)، سابقه بستری (OR=2/97؛ 95% 1/42–6/17 CI:؛ 0/004=P) و بیمه درمانی (OR=2/72؛ 95% 1/04–7/09 CI:؛ 0/041=P) با چنددارویی آشکار ارتباط معناداری داشتند. همچنین سن (OR=1/05؛ 95% 1/00–1/10 CI:؛ 0/043=P)، تعداد بیماری‌های زمینه‌ای (OR=4/70؛ 95% 3/24–6/82 CI:؛ 0/001>P)، جنسیت زن (OR=3/84؛ 95% 1/65–7/20 CI:؛ 0/001=P) و سابقه بستری (OR=2/95؛ 95% 1/55–5/62 CI:؛ 0/001=P)به‌عنوان پیش‌بینی‌کننده چنددارویی پنهان شناخته شدند. نتیجه گیری نتایج مطالعه حاضر نشان داد چنددارویی آشکار و پنهان می‌توانند بر وضعیت عملکردی و کیفیت زندگی سالمندان تأثیر منفی بگذارند. یافته‌ها بر ضرورت مدیریت مصرف دارو در سالمندان، به‌ویژه چنددارویی پنهان، تأکید دارند و می‌توانند در تدوین برنامه‌های بهداشتی و آموزشی برای این گروه جمعیتی مورد استفاده قرار گیرند.</div> <div style="text-align: justify;">Objectives The growing use of both prescribed and herbal medications among older adults in Iran has raised concerns regarding potential adverse health outcomes. This study aimed to determine the prevalence of overt polypharmacy (simultaneous use of five or more prescribed medications) and covert polypharmacy (use of self-prescribed herbal medicines), and to examine their associations with functional independence and quality of life (QoL) in Iranian older adults. Methods & Materials In this descriptive analytical study, 384 older adults attending healthcare centers in Sabzevar, Iran, in 2023 were selected using random sampling. Data were collected using a demographic checklist, the Barthel Index (BI), and the brief Older People’s Quality of Life questionnaire (OPQOL-brief). Statistical analyses were performed in SPSS software, version 26 using linear, multivariate, and logistic regression analyses, with a significance level set at P≤0.05. Results Participants had a mean age of 68.7±7.2 years (ranging 60–92 years), and 55.7% were women. The prevalence of overt and covert polypharmacy was 22.9% (n=88) and 32% (n=123), respectively. The mean total QOL score was 48.41, and the mean BI score was 91.21. Both overt polypharmacy (β=–0.109, P=0.041) and covert polypharmacy (β=–0.096, P=0.045) were significantly associated with lower functional independence and QOL. They also had a significant negative association with physical, emotional, and social domains of QOL (P<0.05). Logistic regression model indicated that number of underlying diseases (OR=5.86; 95% CI: 3.79–9.06, P<0.001), complete financial dependency (OR=2.74; 95% CI: 1.07–7.02, P=0.036), history of hospitalization (OR=2.97; 95% CI: 1.42–6.17, P=0.004), and health insurance coverage (OR=2.72; 95% CI: 1.04–7.09, P=0.041) were significant predictors overt polypharmacy. Also, age (OR=1.05; 95% CI: 1.00–1.10, P=0.043), number of underlying diseases (OR=4.70; 95% CI: 3.24–6.82, P<0.001), female gender (OR=3.84; 95% CI: 1.65–7.20, P=0.001), and hospitalization history (OR=2.95; 95% CI: 1.55–5.62, P=0.001) were significant predictors of covert polypharmacy. Conclusion Both overt and covert polypharmacy negatively affect functional independence and QoL of older adults. These findings highlight the importance of medication management in the elderly, particularly regarding covert polypharmacy, and underscore the need for targeted health and educational interventions for this population in Iran.</div> سالمند, چنددارویی, کیفیت زندگی, وضعیت عملکردی Aged, Polypharmacy, Quality of life (QoL), Functional independence 218 239 http://salmandj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4096-2&slc_lang=en&sid=1 Reyhane Ramezani ریحانه رمضانی reyhaneramezani7066@gmail.com 0009-0005-4452-6113 No Student Research Committee, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران. Hasan khalili حسن خلیلی khalili894@gmail.com 0000-0001-8445-8534 Yes Non-Communicable Diseases Research Center, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran. مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران. Yaser Tabarraei یاسر تبرائی yasertabarraie@yahoo.com 0000-0002-5416-2780 No Department of Epidemiology and Biostatistics, School of Public Health, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی، دانشکده بهداشت عمومی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران. Mohammad Dastjerdi محمد دستجردی mohammaddastjerdi1374@gmail.com 0000-0002-3108-488X No Medical Toxicology and Drug Abuse Research Center, Birjand University of Medical Sciences, Birjand, Iran مرکز تحقیقات سم‌شناسی پزشکی و سوء مصرف مواد، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، بیرجند، ایران. Ali Dastjerdi علی دستجردی alidastjerdi313@gmail.com 0000-0002-9320-1279 No Student Research Committee, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran. کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران.