Salmand: Iranian Journal of Ageing

fa بررسی تاثیر مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه رفتار برنامه ریزی شده بر رفتار خودمراقبتی سالمندان مبتلا به دیابت شهر قم The Effect of an Educational Intervention Based on the Theory of Planned Behavior on Self-Care Behaviors of Elderly Patients with Diabetes in Qom, Iran سالمند شناسی gerontology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">اهداف: با توجه به روند رو به رشد سالمندی و شیوع دیابت، توجه به خودمراقبتی در سالمندان بر اساس نظریه رفتار برنامه‌ریزی شده (TPB) که چارچوبی مؤثر برای طراحی مداخلات آموزشی فراهم می‌آورد، ضروریست. مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر مداخله آموزشی مبتنی بر TPB بر رفتار خودمراقبتی سالمندان دیابتی نوع دو تحت پوشش کانون بازنشستگان دانشگاه علوم پزشکی قم در سال ۱۴۰۴ انجام شد. روش کار: این مطالعه یک مداخله آموزشی تصادفی‌شده با گروه کنترل بود. ۸۰ سالمند دیابتی (۴۰ نفر در گروه مداخله و ۴۰ نفر در گروه کنترل) وارد مطالعه شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه‌های جمعیت‌شناختی، خودمراقبتی و سازه‌های TPB بود که پایایی آنها تأیید گردید. مداخله آموزشی در ۴ جلسه ۶۰ دقیقه‌ای بر اساس سازه‌های TPB برای گروه مداخله اجرا شد. داده‌ها قبل و سه ماه پس از مداخله جمع‌آوری و با استفاده از نرم افزار آماری spss نسخه 27 و از طریق آزمون‌های تی مستقل، تی زوجی و آنالیز کوواریانس (ANCOVA) جهت کنترل اثر پیش‌آزمون تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: قبل از مداخله، دو گروه از نظر میانگین نمرات خودمراقبتی و سازه‌های TPB تفاوت معناداری نداشتند. (0/286P-value=).پس از مداخله، میانگین نمرات خودمراقبتی و تمام سازه‌های TPB (نگرش، هنجار انتزاعی، کنترل رفتاری درک شده و قصد رفتاری) در گروه مداخله به طور معناداری بیشتر از گروه کنترل بود (0/001P-value<) .همچنین در گروه مداخله افزایش معناداری در این نمرات پس از آموزش مشاهده شد (0/001P-value<). با این حال، کاهش میانگین قند خون ناشتا (FBS) در گروه مداخله معنادار نبود(0/573P-value=). نتیجه‌گیری: مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه رفتار برنامه‌ریزی شده به طور مؤثری سازه‌های TPB و رفتار خودمراقبتی را در سالمندان دیابتی نوع دو بهبود بخشید. اگرچه این تغییرات در بازه سه ماهه به کاهش معنادار قند خون ناشتا منجر نشد، این نظریه به عنوان چارچوبی کارآمد برای طراحی برنامه‌های ارتقای خودمراقبتی در سالمندان توصیه می‌شود.</div> <div style="text-align: justify;">Objectives: Considering the growing trend of aging and the increasing prevalence of diabetes, attention to self-care in the elderly based on the Theory of Planned Behavior (TPB), which provides an effective framework for designing educational interventions, is essential. The present study aimed to determine the effect of a TPB-based educational intervention on self-care behaviors in elderly patients with type 2 diabetes covered by the Retirees Club of Qom University of Medical Sciences in 2025. Methods: This study was a randomized educational intervention trial with a control group. A total of 80 elderly diabetic patients (40 in the intervention group and 40 in the control group) participated in the study. Data collection tools included demographic, self-care, and TPB constructs questionnaires, whose reliability was confirmed. The educational intervention was implemented for the intervention group in four 60-minute sessions based on TPB constructs. Data were collected before and three months after the intervention and analyzed using SPSS statistical software version 27 through independent t-tests, paired t-tests, and analysis of covariance (ANCOVA) to control for the effect of pretest scores. Results: Before the intervention, there were no significant differences between the two groups in mean scores of self-care and TPB constructs (P-value = 0.286). After the intervention, the mean scores of self-care and all TPB constructs (attitudes, subjective norms, perceived behavioral control, and behavioral intention) in the intervention group were significantly higher than those in the control group (P-value < 0.001). Additionally, a significant increase in these scores was observed in the intervention group after the intervention (P-value < 0.001). However, the reduction in mean fasting blood sugar (FBS) levels in the intervention group was not statistically significant (P-value = 0.573). Conclusion: The educational intervention based on the Theory of Planned Behavior effectively improved TPB constructs and self-care behaviors in elderly patients with type 2 diabetes. Although these behavioral changes did not lead to a significant reduction in fasting blood sugar within three months, this theory is recommended as an efficient framework for designing self-care promotion programs in the elderly population.</div> نظریه رفتار برنامه‌ریزی شده؛ خودمراقبتی؛ سالمندان؛ دیابت نوع دو؛ مداخله آموزشی Theory of Planned Behavior؛ Self-Care؛ Elderly؛ Type 2 Diabetes؛ Educational Intervention 0 0 http://salmandj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4391-1&slc_lang=fa&sid=1 Masoome sadat Adnani معصومه سادات عدنانی Masoomeadnani7@gmail.com No Department of Health Education and Promotion, School of Health, Qom University of Medical Sciences, Qom, Iran. گروه آموزش بهداشت وارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی قم، قم، ایران Mojtaba Azadbakht مجتبی آزاد بخت m.azadbakht@yahoo.com No Department of Gerontology, School of Medicine, Qom University of Medical Sciences, Qom, Iran. گروه سالمند شناسی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی قم، قم، ایران Mohammad Ali Gol محمد علی گل Aligol1389@gimail.com No Department of Health Education and Promotion, School of Health, Qom University of Medical Sciences, Qom, Iran. گروه آموزش بهداشت وارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی قم، قم، ایران Mohammad Ebrahim Ghaffari محمد ابراهیم غفاری M.gh19@yahoo.com No Department of Epidemiology and Biostatistics, School of Health, Qom University of Medical Sciences, Qom, Iran. گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی قم، قم، ایران Gholamreza Sharifi Rad غلامرضا شریفی راد sharifirad@hlth.mui.ac.ir Yes Department of Health Education and Promotion, School of Health, Qom University of Medical Sciences, Qom, Iran. گروه آموزش بهداشت وارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی قم، قم، ایران