مقدمه
سالمندی فرایندی است که همه موجودات زنده، از‌جمله انسان را در‌بر می‌گیرد [1] و یک سیر طبیعی است که در آن تغییرات فیزیولوژیک و روانی در بدن رخ می‌دهد [2]. پیشرفت چشمگیر در علوم پزشکی، بالا رفتن سطح بهداشت جامعه، امکانات زیستی و کاهش مرگ‌و‌میر و تولد، میانگین عمر بشر را بالا برده است. امروزه در برخی از کشورها متوسط عمر به 86 سال رسیده است [3، 4]. در ایران نیز میزان امید به زندگی بر‌اساس آخرین آمار به 77/5 سال رسیده است [5]. جمعیت سالمندان جهان در سال 2022 نزدیک به 771 میلیون نفر تخمین زده شده است که تقریباً 10 درصد جمعیت دنیا را تشکیل می‌دهد [6]. با وجود این رشد جمعیت سالمندان ایران نسبت به رشد جهانی شیب تندتری دارد؛ به‌طوری‌که طبق سرشماری مرکزآمار ایران در سال 1395 حدود 9/3 درصد از جمعیت ایران را افراد بالای 60 سال تشکیل می‌دادند و در سال 1402 جمعیت بالای 60 سال ایران تقریبا 10 درصد برآورد شده است که بیشترین تعداد را افراد بین سنین 60 تا 70 سال تشکیل می‌دادند. تخمین زده می‌شود تا سال 1430 بین 21 تا 25 درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل بدهند [7].
روند رو به رشد جمعیت سالمندان در همه جوامع با‌توجه‌به گستره نیازهای این گروه و محدودیت‌ها و مسائلی که این افراد با آن مواجه هستند تبعات زیادی برای سیاست‌گذاران اجتماعی و حوزه سلامت به همراه داشته است و به‌عنوان یکی از چالش‌های پیش‌روی این افراد، به‌خصوص در کشور ایران در نظر گرفته می‌شود. جوامع باید از هم‌اکنون به دنبال سیاست‌گذاری‌های متناسب در جهت بهبود و تداوم وضعیت این گروه حساس باشند. در غیر این صورت در آینده سالمندان با مشکلات جدی روبه‌رو می‌شوند [8]. 
از طرفی افزایش تعداد سالمندان با شیوع بیماری‌های مزمن و غیرواگیر همراه است؛ به‌طوری‌که هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم ناشی از سالمندی بر خانواده و سیستم‌های بهداشتی قابل‌توجه بوده است. تا جایی که در برخی مطالعات افزایش جمعیت سالمند و بار مراقبتی ناشی از آن با رشد اقتصادی منفی ارتباط داشته است [9]. به‌عنوان مثال شایع‌ترین بیماری‌های غیرواگیر، شامل اختلالات قلب و عروق، سکته مغزی، دیابت نوع 2 و انواع سرطان با افزایش سن ارتباط دارند [10]. 
در ایران نیز شیوع سالمندی و افزایش بار بیماری‌های ناشی از آن به چالشی بزرگ برای سیستم بهداشتی تبدیل شده و بار اقتصادی ناشی از آن 5 درصد تولید ناخالص ملی را به خود اختصاص می‌دهد [11]؛ بنابراین می‌توان گفت سالمندی دوره حساسی از زندگی بشر است که توجه به مسائل و نیازهای این مرحله یک ضرورت اجتماعی است. با در نظر گرفتن نیازهای خاص این دوره، توجه به رفتارهای ارتقادهنده سلامت و بهبود کیفیت زندگی در سالمندان نیز امر مهمی است که اغلب مورد غفلت قرار می‌گیرد [12]. 
از‌جمله مسائل مهم در پیشگیری و کاهش مشکلات مربوط به سالمندی و حرکت در جهت سالمندی موفق، اتخاذ سبک زندگی سالم در این دوران است [13]. منظور از سبک زندگی سالم مجموعه‌ای آگاهانه و هدفمند از رفتارها، عادات و انتخاب‌های افراد است که به حفظ و ارتقای سلامت جسمی، روانی و اجتماعی فرد کمک می‌کند و سبب کاهش خطرات ابتلا به بیماری و مرگ زودرس می‌شود [14]. بر‌اساس تحقیقات سازمان جهانی بهداشت، نزدیک به 60 درصد کیفیت زندگی و سلامت افراد به سبک زندگی و رفتار شخصی آنان بستگی دارد. شواهد نشان می‌دهد در‌صورتی‌که فرد به طور معمول و به نحو صحیح فعالیت‌های ارتقادهنده سلامت را انجام دهد، از سلامتی پایدارتر و کیفیت زندگی بهتری برخوردار خواهد شد [13، 15]. 
آمارهای ارائه‌شده در‌مورد علل مرگ‌و‌میر بیانگر آن است که 53 درصد از علل مرگ‌و‌میرها به سبک زندگی ناسالم و رفتارهای بهداشتی غیرایمن مربوط هستند [16]؛ به‌طوری‌که رعایت یک سبک زندگی سالم در میان‌سالی با امید به زندگی بالاتر و فقدان بیماری‌های مزمن مرتبط است [17]. نظریات و الگوهای مختلفی در‌مورد سبک زندگی سالم در دوران سالمندی ارائه شده‌اند که چارچوبی مناسب را برای فهم و ترویج سبک مناسب زندگی در سالمندان فراهم می‌آورد [18]. به‌عنوان مثال نظریه سالمندی موفق ترکیبی از 3 مؤلفه اصلی شامل پیشگیری از بیماری‌ و ناتوانی‌، حفظ عملکرد شناختی و جسمانی و تعاملات اجتماعی را عواملی در جهت بهبود سبک زندگی سالمندان می‌داند [19]. به‌طور‌کلی مهم‌ترین رفتارهای سبک زندگی سالم که بر‌اساس الگوها و در مطالعات به آن‌ها اشاره شده است، شامل حفظ رژیم غذایی مناسب، انجام فعالیت بدنی منظم، پرهیز از استعمال دخانیات و الکل، پرهیز از بی‌تحرکی و ارتباطات اجتماعی مناسب هستند [16، 17].
مطالعات انجام‌شده در‌مورد سبک زندگی سالم تفاوت‌ها و شباهت‌هایی را در‌زمینه آگاهی از سبک زندگی مناسب و پایبندی به آن در میان جمعیت سالمند در سراسر دنیا نشان داده‌اند. به‌طوری‌که در جوامع توسعه‌یافته و دارای ساختارهای بهداشتی مناسب، سالمندان از سبک زندگی سالم‌تری برخوردارند [20]. در‌حالی‌که در جوامع در‌حال‌توسعه این پایبندی کمتر بوده است [10]. در ایران مطالعات انجام‌شده در‌مورد سبک زندگی سالم در جمعیت سالمند نشان می‌دهد میزان رعایت الگوی سالم بهداشتی در این افراد پایین است. به‌عنوان مثال در مطالعه عجم و همکاران در گناباد 67 درصد سالمندان سبک زندگی نامطلوب داشته و تنها 7 درصد از سبک زندگی مطلوب پیروی می‌کردند [21].
 در مطالعه زارعی و همکاران در سبزوار سبک زندگی سالم تنها در 4 درصد افراد گزارش شد [22]؛ در‌حالی‌که میزان تبعیت از الگوی زندگی سالم در سالمندان در اصفهان، 31/7 درصد بود [23]. در پاره‌ای موارد حتی میزان پایبندی به رفتارهای بهداشتی سالم در ایرانیان سالمند از همتایانشان در کشورهای همسایه نیز کمتر بوده است [24]. مطالعات همچنین نشان داده‌اند سبک زندگی افراد از عوامل مختلفی تأثیر می‌پذیرد؛ به‌عنوان مثال دسترسی به امکانات بهداشتی، وضعیت اجتماعی‌اقتصادی مناسب، عدم وجود بیماری‌های زمینه‌ای و سطح تحصیلات عوامل مؤثر در این زمینه بوده‌اند [25، 26]. 
بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد سبک زندگی سالمندان در مناطق مختلف کشور به دلایل متعدیی متفاوت است. با وجود این در اغلب مطالعات انجام‌شده در ایران سبک زندگی سالمندان متوسط یا نامطلوب گزارش شده است. از مهم‌ترین دلایل احتمالی این اختلاف می‌توان به تفاوت‌های فرهنگی، آداب‌و‌رسوم، شرایط اقتصادی و سطح درآمد، ویژگی‌های اقلیمی، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی، ساختارهای حمایتی و سیاست‌ها و برنامه‌های محلی اشاره کرد [25]. با‌توجه‌به روند رو به رشد سالمندی در ایران نیاز به برنامه‌ریزی دقیق جهت بهبود شرایط زندگی این گروه و ارتقای سطح توانمندی‌های آنان به‌منظور ایجاد شرایط بهینه قابل‌توجه است. در مقایسه با سایر گروهای سنی، سالمندان به علت علایق و تمایل به زندگی سنتی در انتخاب سبک زندگی دچار چالش‌هایی هستند که نیاز به بررسی دارد تا با برنامه‌ریزی‌های صحیح در سطوح مختلف بتوان مساپل و مشکلات مربوط به این دوران را مدیریت کرد. 
با‌توجه‌به افزایش جمعیت سالمندی ایران، انتظار می‌رود تعداد سالمندان در یاسوج نیز به‌تدریج بیشتر شود؛ در‌حالی‌که زیرساخت‌های مناسب برای این افراد در سطح شهر دیده نشده است. همچنین به دلیل بافت سنتی و زندگی عشیره‌ای، اغلب سالمندان با خانواده زندگی می‌کنند و نسبت به سایر مناطق استقلال کمتری دارند. مطالعات مختلف نشان می‌دهد غرب کشور که استان کهگیلویه و بویراحمد را نیز شامل می‌شود به‌عنوان بخش پیر کشور محسوب می‌شود، اما پژوهش‌های کمتری در‌زمینه نیازهای برآورده نشده سالمندان در این منطقه انجام شده است [27]. از طرفی شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و نابرابری‌های موجود در این زمینه سبب تأثیر مستقیم بر سبک و کیفیت زندگی سالمندان می‌شود. با‌توجه‌به اینکه سالمندان یاسوج بخصوص زنان، در جامعه‌ای کمتر توسعه‌یافته، سنت‌گرا و نسبتاً محروم زندگی می‌کنند، محدودیت‌های موجود می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر سبک زندگی آنان داشته باشد [28].
 مطالعات متعددی در‌زمینه سبک زندگی سالمندان در ایران انجام شده است، اما تحقیقات محدود و کمی در خصوص شرایط خاص سالمندان شهر یاسوج و ویژگی‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این منطقه وجود دارد. این کمبود دانش باعث شده تا شناخت کاملی از وضعیت واقعی سبک زندگی سالمندان این منطقه کمتربرخوردار فراهم نباشد؛ بنابراین جهت پر کردن این شکاف و ارائه تصویر جامع‌تری از سبک زندگی سالمندان، مطالعه حاضر با هدف تعیین سبک زندگی و برخی عوامل جمعیت‌شناختی مرتبط با آن در سالمندان شهر یاسوج انجام شد. 

روش مطالعه
پژوهش حاضر مطالعه‌ای توصیفی‌تحلیلی است که به‌صورت مقطعی بر روی 425 نفر از سالمندان شهر یاسوج، در فاصله اردیبهشت تا مرداد سال 1404انجام شد. در این تحقیق از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند‌مرحله‌ای با تخصیص متناسب استفاده شد. بدین منظور از بین 14 پایگاه تحت پوشش مراکز بهداشتی شهر یاسوج، 9 پایگاه که مناطق مختلف جغرافیایی شهر را پوشش می‌دادند به‌صورت تصادفی ساده به‌عنوان خوشه انتخاب شدند. سپس سهم هر پایگاه از حجم نمونه 425 نفری محاسبه شد و در‌نهایت نمونه‌ها از هر پایگاه به روش تصادفی ساده و با استفاده از جدول اعداد تصادفی انتخاب شدند. معیارهای ورود به مطالعه شامل سن بالای 60 سال، تمایل به مشارکت، عدم وجود اختلالات روان‌شناختی مؤثر بر پر کردن پرسش‌نامه بنا به خوداظهاری نمونه‌ها و توانایی انجام فعالیت‌های روزانه و معیارهای خروج شامل اطلاعات ناقص و عدم پاسخ‌گویی به بیش از 20 درصد گویه‌های پرسش‌نامه بود. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای جوامع بزرگ محاسبه شد (فرمول شماره 1):

1. n‌=‌(Z²×p(1-p))/d² 
که در آن 1/96‌=Z‌ (در سطح اطمینان 95 درصد)، p‌=0/5 (با‌توجه‌به عدم وجود مطالعه مشابه در منطقه، برای دستیابی به حداکثر حجم نمونه، 0/5=P در نظر گرفته شد) و d‌=0/05 (دقت برآورد) در نظر گرفته شد. بر‌این‌اساس حجم نمونه اولیه 384 نفر محاسبه شد و با در نظر گرفتن 10 درصد ریزش احتمالی، حجم نمونه نهایی 425 نفر تعیین شد.

ابزار مطالعه
ابزار جمع‌آوری اطلاعات، شامل فرم اطلاعات جمعیت‌شناختی (سن، جنس، وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال، میزان درآمد، وضعیت مسکن، وجود بیماری زمینه‌ای و نوع بیماری زمینه‌ای) و پرسش‌نامه استاندارد سنجش سبک زندگی سالم در سالمندان بود. این پرسش‌نامه توسط اسحاقی و همکاران (1387) در ایران توسعه و روان‌سنجی شده است و دارای 46 گویه است که شامل 5 حیطه پیشگیری (15 سؤال)، تغذیه سالم (14 سؤال)، فعالیت جسمی، ورزش، تفریح و سرگرمی (5 سؤال)، مدیریت تنش (5 سؤال)، روابط اجتماعی و بین‌فردی (7 سؤال) است. مقیاس پاسخ‌گویی این پرسش‌نامه شامل مقیاس لیکرت است. در هر سؤال به گزینه‌ای که معرف نامطلوب‌ترین سطح از سبک زندگی است نمره صفر و به سایر گزینه‌ها، به ترتیب افزایش مطلوبیت سطح سبک زندگی، نمرات 25، 50، 75، و 100 تعلق می‌گیرد. پس از جمع‌بندی نمرات تمام گویه‌های پرسش‌نامه و احتساب میانگین کلی نمره سبک زندگی، نمرات 76 تا 100 بیانگر سبک زندگی مطلوب، 51 تا 75 سبک زندگی متوسط و کمتر از 50 سبک زندگی نامطلوب بود. هر‌چه نمرات بالاتر باشد سبک زندگی یا حیطه مربوطه سالم‌تر است. ضریب آلفای کرونباخ این پرسش‌نامه توسط طراحان 0/76 محاسبه شده است [29]. همچنین از این پرسش‌نامه در مطالعات مشابه در ایران استفاده شده و روایی و پایایی آن به تأیید رسیده است [23، 30].
در این تحقیق پس از کسب کد اخلاق از کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم‌پزشکی یاسوج، همچنین اخذ مجوزهای لازم از معاونت بهداشتی دانشگاه و سایر مراکز جامع سلامت، محققین به مراکز تعیین‌شده مراجعه کردند و ضمن توضیح اهداف پژوهش برای نمونه‌های تحقیق و پس از کسب رضایت آگاهانه از آن‌ها، پرسش‌نامه تحقیق توسط شرکت‌کنندگان تکمیل شد. 

تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها
داده‌ها پس از جمع‌آوری وارد نرم‌افزار SPSS نسخه 27 شدند. نرمال بودن توزیع داده‌های کمی با استفاده از آزمون کولموگروف اسمیرنف بررسی و تأیید شد. از آمار توصیفی (میانگین، انحراف‌معیار، فراوانی و درصد) برای توصیف داده‌ها استفاده شد. برای مقایسه میانگین نمره سبک زندگی بر‌اساس متغیرهای جمعیت‌شناختی دو‌گروهی و چند‌گروهی، به ترتیب از آزمون‌های تی مستقل و آنووا استفاده شد. در صورت معنادار بودن آنالیز واریانس، از آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه دوگروهی استفاده شد. برای شناسایی عوامل پیش‌بینی‌کننده مستقل نمره سبک زندگی، از رگرسیون خطی چندگانه به روش ENTER استفاده شد. سطح معنی‌داری در تمامی آزمون‌ها 0/05 در نظر گرفته شد.

یافته‌ها
در این مطالعه 425 نفر از سالمندان شهر یاسوج با میانگین و انحراف‌معیار سنی 5/52±66/95 سال مورد بررسی قرار گرفتند. ویژگی‌های جمعیت‌شناختی شرکت‌کنندگان در جدول شماره 1 ارائه شده است.


همان‌طور که مشاهده می‌شود، بیشتر شرکت‌کنندگان مرد (52/2 درصد)، متأهل (79/8 درصد) و بازنشسته (33/4 درصد) و بیشتر درآمد سالمندان در دامنه درآمدی 11 تا 15 میلیون تومان بود. همچنین 63 درصد از نمونه‌ها سابقه حداقل یک بیماری مزمن را گزارش کردند که شایع‌ترین آن پرفشاری خون (50/6 درصد) بود. میانگین و انحراف‌معیار سبک زندگی کلی سالمندان شرکت‌کننده در تحقیق 15/39±61/83 بود که نشان‌دهنده سبک زندگی متوسط بود. در بین حیطه‌های مختلف سبک زندگی، حیطه پیشگیری با میانگین و انحراف‌معیار 15/73±‌73/02 دارای بیشترین میانگین و حیطه ورزش با میانگین 22/14±‌44/83 دارای کمترین میانگین بوده است. بر‌اساس یافته‌های مطالعه، بین 2 جنس مرد و زن در سبک زندگی کلی (P<0/01) و حیطه‌های تغذیه، ورزش، مدیریت استرس و ارتباط اجتماعی (P<0/01) اختلاف معناداری وجود داشت و تنها در حیطه پیشگیری این تفاوت معنی‌دار نبود (P>0/05) (تصویر شماره 1).

به علاوه ضریب همبستگی پیرسون نشان‌دهنده ارتباط آماری معکوس و معنی‌دار بین سن و میانگین نمرات سبک زندگی کلی و تمام حیطه‌های آن بود (P<0/05) . 
آزمون آنالیز واریانس بیانگر اختلاف آماری معنی‌دار بین میانگین نمرات سبک زندگی کلی و حیطه‌های آن در متغیرهای وضعیت تأهل، اشتغال، منبع و میزان درآمد و مسکن بود (P<0/05). به‌طوری‌که افراد متأهل، شاغل یا بازنشسته، دارای درآمد ثابت و بالا و مسکن شخصی از سبک زندگی بهتری برخوردار بودند. در‌مورد میزان درآمد نتایج نشان داد تنها در حیطه پیشگیری تفاوت آماری معنی‌دار در میانگین نمرات دیده نشد، ولی در سایر حیطه‌های سبک زندگی و نمرات کلی آن این تفاوت معنی‌دار بود (P<0/01). علاوه‌بر‌آن داشتن بیماری زمینه‌ای نیز با میانگین نمرات سبک زندگی کلی، تغذیه، فعالیت و ورزش و مدیریت استرس ارتباط آماری معنی‌دار دارد و با حیطه‌های پیشگیری و روابط اجتماعی ارتباط آماری معنی‌دار نشان نداد (جدول شماره 2). 


پیش از تحلیل رگرسیون، پیش‌فرض‌های آن مورد بررسی قرار گرفت که شامل خطی بودن رابطه متغیرها، استقلال خطاها (مقدار دوربین ـ واتسون‌= 1/156)، نرمال بودن توزیع خطاها (میانگین باقی‌مانده‌های استانداردشده =0/001 و انحراف‌معیار = 0/990) و همسانی واریانس خطاها بود. همچنین مقادیر عامل تورم واریانس برای تمامی متغیرها بین 1/07 تا 1/71 و مقادیر تحمل بالاتر از 0/58 بود که نشان‌دهنده عدم وجود همخطی چندگانه شدید در مدل است. بررسی این پیش‌فرض‌ها نشان داد شرایط لازم برای اجرای رگرسیون خطی چندمتغیره برقرار بوده و نتایج حاصل از آن معتبر است. در آزمون رگرسیون خطی چندمتغیره، متغیرهای سن، جنس، وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال، درآمد، وضعیت مسکن و ابتلا به بیماری زمینه‌ای وارد مدل شدند. نتایج این آزمون نشان داد درآمد قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده سبک زندگی بود؛ به‌طوری‌که با کاهش درآمد، نمره سبک زندگی به‌طور معنی‌داری کاهش می‌یافت. همچنین سن نیز اثر منفی و معنی‌دار بر سبک زندگی داشت. از طرفی وضعیت مسکن ارتباط منفی نشان داد؛ به‌طوری‌که شرایط مسکن نامناسب با سبک زندگی ضعیف‌تر همراه بود. مدل نهایی توانست 24/1 درصد از واریانس سبک زندگی را تبیین کند (R²‌=0/241) که نشان‌دهنده اهمیت عوامل جمعیت‌شناختی و اجتماعی‌اقتصادی در شکل‌گیری سبک زندگی سالمندان است (جدول شماره 3).



بحث
پژوهش حاضر با هدف بررسی سبک زندگی و عوامل مرتبط با آن در سالمندان شهر یاسوج انجام شد. نتایج نشان داد سبک زندگی کلی در سالمندان شهر یاسوج در حد متوسط بوده است. با‌توجه‌به محدودیت‌های موجود در استان کم‌برخوردار کهگیلویه و بویراحمد، بستر خاص فرهنگی و اجتماعی موجود و میزان دسترسی سالمندان به امکانات مورد‌نیاز نتایج به‌دست‌آمده قابل توجیه است. همسو با این یافته‌ها، نتایج پژوهش عجم و همکاران [21]، قنبری مقدم و همکاران [31]، علی‌نژاد و همکاران [23] نیز سبک زندگی سالمندان را در حد متوسط گزارش کردند. این یافته بیانگر آن است که هرچند بخشی از رفتارهای سالم در میان سالمندان جامعه وجود دارد، اما این رفتارها به‌طور کامل نهادینه نشده‌اند. بر‌اساس مدل‌های نظری سبک زندگی و نظریه سالمندی موفق، سبک زندگی سالم و سالمندی موفق زمانی تحقق می‌یابد که فرد در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی به تعادل نسبی دست یابد و رفتارهای سالم به بخشی پایدار از زندگی تبدیل شوند [18]؛ بنابراین سطح متوسط سبک زندگی نشانگر نیاز به مداخلات آموزشی و حمایتی است تا سالمندان در مسیر بهبود رفتارهای بهداشتی و خودمراقبتی قرار گیرند. از طرفی نتایج مطالعه هان و همکاران در چین [32] و زینب و همکاران در پاکستان [33] سبک زندگی سالمندان را در سطح خوب گزارش کردند. دلایل احتمالی این تفاوت می‌تواند مواردی از قبیل سطح درآمد، وضعیت جغرافیایی، میزان آگاهی و یا دسترسی به منابع حمایتی باشد. به‌طوری‌که افراد با وضعیت اجتماعی‌اقتصادی بهتر و برخوردار از خدمات پزشکی مناسب سبک زندگی بهتری را اتخاذ می‌کنند [34]. همچنین میزان تحصیلات و سطح آگاهی عامل مهمی در جهت انتخاب رفتارهای ارتقادهنده سلامت در سالمندان است [33].
در این مطالعه، حیطه پیشگیری بالاترین امتیاز را در میان ابعاد سبک زندگی سالمندان داشت که با نتایج سایر مطالعات همسو بود [21] و حیطه فعالیت و ورزش کمترین میزان میانگین را به خود اختصاص داده بود. در مطالعات هال و همکاران در چین و صفوی و همکاران در ایران نیز میانگین نمره فعالیت فیزیکی و ورزش کمتر از سایر حیطه‌ها بود [32، 35] از طرفی، مطالعه زارعی و همکاران در سبزوار نشان‌دهنده میانگین نمره بالاتر حیطه فعالیت و ورزش بود که با این نتایج همسو نیست [22]. امتیاز بالای حیطه پیشگیری را می‌توان با نظریه پیوستگی سالمندی تبیین کرد. بر‌اساس این نظریه، سالمندان تمایل به حفظ الگوهای رفتاری، نگرش‌ها و ارزش‌های دوران میانسالی خود در دوره سالمندی دارند [36]. 
به نظر می‌رسد سالمندان، فرهنگ خودمراقبتی و توجه به سلامت که در دوران میانسالی در آن‌ها نهادینه شده است را در دوران سالمندی نیز حفظ کرده‌اند. در مقابل، امتیاز پایین حیطه فعالیت و ورزش با نظریه فعالیت در تضاد است؛ چرا‌که نشان می‌دهد سالمندان به اندازه کافی در درگیری فیزیکی فعالانه که برای حفظ استقلال و سالمندی موفق حیاتی است، مشارکت ندارند [18]. این الگوی ترکیبی (پیشگیری بالا و فعالیت پایین) می‌تواند نشان‌دهنده یک «سبک زندگی منفعلانه» باشد که در آن سالمندان اگرچه به‌طور واکنشی به سلامت خود توجه دارند، اما در مشارکت فعال و پیشگیرانه‌تر از‌طریق ورزش کوتاهی می‌کنند. این شکاف بین نگرش و عمل، یک نقطه کلیدی برای مداخلات آینده جهت ترویج یک سبک زندگی کاملاً فعال است. با‌توجه‌به اینکه تأثیر فعالیت فیزیکی و ورزش در بهبود سبک زندگی و ایجاد سالمندی موفق در مطالعات مختلف تأیید شده است [37-40]. 
توجه به این مسئله قابل‌اهمیت است. بر‌اساس نتایج پژوهش‌ها، در مطالعاتی که سالمندان تمایل بیشتری برای فعالیت نشان دادند ایجاد فضای مناسب فیزیکی، دسترسی به امکانات ورزشی و تسهیلات و خدمات مناسب در این زمینه تأثیرگذار بوده است. توجه به نکات فوق برای ایجاد فضای مطلوب جهت ترغیب سالمندان به ورزش با‌توجه‌به شرایط اقلیمی شهر یاسوج در این زمینه کمک‌کننده است.
بر‌اساس نتایج به‌دست‌آمده، مردان در سبک زندگی کلی و حیطه‌های مختلف آن عملکرد بهتری نسبت به زنان داشتند و تنها در حیطه پیشگیری تفاوتی بین 2 جنس دیده نشد. همسو با این نتایج در مطالعه عجم و همکاران نیز عملکرد سالمندان زن مورد‌بررسی در حیطه‌های مدیریت استرس، روابط بین‌فردی و فعالیت و ورزش نسبت به مردان در وضعیت نامطلوب قرار داشت [21]. همچنین نتایج مطالعه علی‌نژاد و همکاران نیز نشان‌دهنده عملکرد بهتر مردان در میانگین سبک زندگی کلی و حیطه‌های مدیریت استرس، فعالیت و ورزش و تغذیه بود [23]. به‌طورکلی عواملی زیست‌شناختی، اجتماعی و اقتصادی، فوت همسر و تنهایی و کاهش تعاملات اجتماعی با دوستان و آشنایان را می‌توان به‌عنوان دلایل احتمالی کاهش عملکرد زنان در مطالعات مختلف نسبت داد [33، 34]. علاوه‌بر‌این بافت سنتی شهر یاسوج، کمبود امکانات، وضعیت اشتغال و سطح درآمد و در پاره‌ای موارد تبعیض‌های جنسیتی نیز در این میان تأثیرگذار هستند.
بر اساس نتایج، ارتباط معکوس و معنی‌داری بین سن و میانگین نمرات سبک زندگی و حیطه‌های آن وجود داشت که با نتایج مطالعه عجم و الگیماوی همسو است؛ به‌طوری‌که در مطالعات گفته‌شده نیز با افزایش سن میانگین نمرات سبک زندگی کاهش پیدا کرده بود [21، 24]. یافته‌های حاضر با‌توجه‌به نظریه کناره‌گیری در سالمندی قابل‌تبیین است. بر‌اساس این نظریه، با نزدیک شدن به دوران پیری و افزایش سن، سالمندان در معرض محدودیت‌های جسمی، روانی و اجتماعی بیشتری قرار می‌گیرند و به‌طور طبیعی و تدریجی از فعالیت‌های اجتماعی، شغلی و نقش‌های اجتماعی خود کناره‌گیری می‌کنند. این فرایند دوطرفه و متقابل بین سالمند و جامعه است. نتیجه این کناره‌گیری حفظ انرژی بیشتر، کاهش نقش‌ها و تعاملات و دستیابی به آرامش روانی است [41]. 
باوجوداین در برخی از سالمندان این فرایندها به کاهش مشارکت‌های اجتماعی و در پاره‌ای از موارد افسردگی منجر می‌شود [42]. از طرفی بر‌اساس نظریه فعالیتُ درگیری سالمند در فعالیت‌های اجتماعی، فیزیکی و ذهنی، سبب افزایش رضایت از زندگی می‌شود [43]. با‌توجه‌به اینکه سالمندی موفق مستلزم حفظ رفتارهای سالم و مشارکت اجتماعی است، ایجاد تعادل بین فعالیت و کاهش نقش‌های اجتماعی در سالمندی بایستی در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های بهداشت سالمندی مورد توجه قرار گیرد تا سالمندان مسن‌تر بتوانند ضمن دریافت حمایت و مراقبت مناسب، سبک زندگی سالم خود را حفظ کنند.
بر‌اساس نتایج مطالعه، سبک زندگی کلی و حیطه‌های آن با متغیرهای وضعیت تأهل، اشتغال، میزان و منبع درآمد و وضعیت مسکن ارتباط آماری مثبت و معنی‌دار نشان داده است؛ به‌طوری‌که افراد متأهل، بازنشسته، با درآمد شخصی، ثابت و بالا و دارای مسکن نسبت به سایر همتایان خود میانگین بهتری در سبک زندگی و حیطه‌های آن نشان دادند. به‌طور‌کلی عوامل اجتماعی اقتصادی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های تعیین‌کننده سبک زندگی مطلوب و بهبود کیفیت آن در همه جوامع محسوب می‌شود [44، 45]. همسو با این نتایج، مطالعات پورصادقی و همکاران [46] در ایران وضعیت اجتماعی‌اقتصادی و میزان درآمد را یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در بهبود سبک زندگی و کیفیت آن می‌داند.
 همچنین زینب و همکاران [33] و ژنگ و همکاران [47] نیز تأهل و زندگی با خانواده و حمایت‌های دریافتی از طرف آنان و نزدیکان را عوامل مهم در سبک زندگی سالم برشمرده‌اند. نتایج به‌دست‌آمده در این زمینه بر‌اساس نظریه بوم‌شناختی سالمندی قابل‌تبیین است. براساس این نظریه شخص در یک سیستم پیچیده روابط رشد می‌کند و محیط اطراف از ابعاد مختلفی بر او تأثیر می‌گذارند. در رویکرد بوم‌شناختی افراد و محیط با یکدیگر تعامل همیشگی و پویا دارند و رفتار افراد در نتیجه عوامل چندگانه در سطح فردی، بین‌فردی و در سطحی وسیع‌تر اجتماعی‌فرهنگی است [48]. 
بر‌این‌اساس وضعیت اقتصادی مطلوب و درآمد بالا امکان دستیابی به استقلال مالی بیشتر و درنتیجه انتخاب‌های بهتر برای مراقبت‌های بهداشتی، تغذیه و مسکن مناسب در اختیار سالمندان قرار می‌دهد. بر‌اساس این مدل استقلال مالی باعث ارتقای عزت نفس، احساس کنترل بر زندگی و در‌نتیجه سلامت روانی و جسمانی سالمند می‌شود. علاوه‌بر‌این، دسترسی بهتر به منابع مالی موجب پویایی در تبادلات اجتماعی و افزایش حس تعلق و ارزشمندی در سالمندان می‌شود. برمبنای نظریه بوم‌شناختی سالمندی، اثر مثبت درآمد بر سبک زندگی سالمندان به‌واسطه تعامل فعال میان فرد و محیط، در چندین سطح (شخصی، خانوادگی، اجتماعی و کلان) تحقق می‌یابد و بر‌اساس این مدل رفاه مالی نقش پیشران در تحقق سالمندی موفق دارد. این نظریه همچنین نقش تأهل در سالمندی را به‌عنوان منشأ هم‌افزایی محیط‌های مختلف (فردی، خانوادگی و اجتماعی) در جهت بهبود سلامت روان، جسم و سبک زندگی سالمند تشریح می‌کند. همچنین اشتغال سالمند او را در معرض روابط اجتماعی و تعاملات متقابل با همکاران، دوستان و سایر افراد جامعه قرار می‌دهد. این ارتباطات طبق مدل بوم‌شناختی، به‌عنوان ریزسیستم‌های مؤثر در محیط فردی سالمند باعث کاهش احساس انزوا شده و به بهبود بهزیستی روانی کمک می‌کنند. در‌مجموع این نتایج نشان می‌دهد متغیرهای اقتصادی‌اجتماعی (تأهل، اشتغال، درآمد، مسکن) ضمن برآوردن نیازهای اساسی سالمندان، پیوند اجتماعی آن‌ها را تقویت کرده و با ارتقای سرمایه اجتماعی و حمایت اجتماعی، سبب بهبود سبک زندگی و سلامت آنان می‌شوند [48] که در تمام جوامع سالمندی از‌جمله شهر یاسوج مصداق پیدا می‌کند.
در مطالعه حاضر تقریباً دو‌سوم افراد حداقل مبتلا به یک بیماری مزمن بودند که نسبت به افراد فاقد بیماری از سبک زندگی پایین‌تری در تمام حیطه‌ها برخوردار بودند. بیشترین بیماری‌های مزمن به ترتیب شامل فشار خون بالا، دیابت و بیماری‌های قلبی‌عروقی بودند. در مطالعه علی‌نژاد و همکاران [23] نیز دو‌سوم افراد سابقه بیماری مزمن داشتند که به ترتیب فشار خون بالا و اختلالات عروق کرونر شایع‌تر بودند. در مطالعه عجم و همکاران نیز افراد مبتلا به فشار خون بالا 43 درصد، بیماری عروق کرونر قلب 32 درصد و دیابت 18 درصد بودند [21] که مشابه مطالعه حاضر است.
 از طرفی میزان ابتلا به بیماری مزمن در سالمندان هند در مطالعه جانا و همکاران 21 درصد گزارش شده است [49] که با مطالعه حاضر همسو نیست. دلایل احتمالی اختلال را می‌توان به خدمات بهداشتی در سطح جوامع و الگوی سیستم بهداشتی‌درمانی ایران نسبت به سایر کشورها ارتباط داد. به‌طور کلی با افزایش سن، تغییرات فیزیولوژیک مرتبط با سالمندی و کاهش کارایی سیستم‌های بدن منجر به افزایش بروز بیماری‌های مزمن می‌شود. نظریه‌های سالمندی بر این نکته تأکید دارند که سالمندی فرایندی است که با افزایش مشکلات فیزیکی و روانی، کاهش منابع فردی و اجتماعی و افزایش نیازهای بهداشتی همراه است. از منظر نظریه‌های سالمندی و سالمندی فعال، سبک زندگی سالم سبب تأخیر در ابتلا به بیماری‌های مزمن یا کاهش عوارض آن‌ها می‌شود [50]. مدیریت این بیماری‌ها نیازمند برنامه‌های جامع مراقبتی، آموزش سالمندان و خانواده‌ها، تغییر در سبک زندگی و مراقبت پیگیر است. به علاوه، وجود دو‌سوم سالمندان با حداقل 1 بیماری مزمن در یاسوج نشان‌دهنده اهمیت توجه به پیشگیری، تشخیص زودهنگام و کنترل این بیماری‌ها است تا کیفیت زندگی سالمندان حفظ و از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.
مطالعه حاضر با محدودیت‌هایی همراه بود؛ از‌جمله محدودیت‌های این مطالعه استفاده از داده‌های خودگزارشی مبتنی بر پرسش‌نامه بود که احتمال بروز سوگیری پاسخ‌ها و خطاهای اندازه‌گیری را افزایش می‌دهد. همچنین تفسیرهای متفاوت با گویه‌های پرسش‌نامه توسط نمونه‌ها، بر کیفیت پاسخ‌ها تأثیرگذار هستند که سعی شد با راهنمایی پژوهشگر و پرسشگران مرتفع شود. علاوه‌بر‌این نمونه‌گیری محدود به سالمندان شهر یاسوج، تعمیم‌پذیری نتایج به جمعیت‌های سالمندی با زمینه‌های فرهنگی و جغرافیایی متفاوت را با چالش مواجه می‌کند. با‌توجه‌به روند رو به رشد سالمندی در ایران و بالتبع در شهر یاسوج پیشنهاد می‌شود مطالعات مداخله‌ای جهت ارتقای سبک زندگی سالمندان با تأکید بر خودمراقبتی در پژوهش‌های آتی در دستور کار مدیران و پژوهشگران قرار گیرد. 

نتیجه‌گیری نهایی
 با‌توجه‌به نتایج مطالعه حاضر، سبک زندگی سالمندان یاسوج در سطح متوسط بود و ارتباط آماری معنی‌داری بین رفتارهای ارتقا‌دهنده سلامت با متغیرهایی، از‌جمله سن، فقدان سابقه بیماری مزمن، زندگی با همسر، اشتغال، میزان و منبع درآمد و مسکن وجود داشت. عوامل فوق به نوعی بیانگر نقش واسطه‌های تأثیرگذار، از‌جمله حمایت اجتماعی، سرمایه اجتماعی و دسترسی به منابع در ارتقای سبک زندگی سالمندان است؛ به‌طوری‌که حمایت اجتماعی دریافتی از طرف خانواده و شبکه دوستان با ایجاد امنیت روانی و افزایش انگیزه برای مراقبت از خود، الگوهای رفتاری سالم را در سالمندان تقویت می‌کند. همچنین دسترسی به منابع مناسب، مانند وضعیت اقتصادی مطلوب و درآمد مکفی امکان پاسخ‌گویی به نیازهای سالمندان را فراهم می‌کند و آن‌ها را در اتخاذ سبک زندگی سالم کمک می‌کند. با‌توجه‌به نتایج این مطالعه، توصیه می‌شود سیاست‌گذاران و مراقبت‌دهنده‌های بهداشتی زمینه تسهیل رفتارهای ارتقا‌دهنده سلامت را از‌طریق برنامه‌های سلامتی، مانند آموزش سبک زندگی سالم در خانه‌های بهداشت، فراهم‌آوری امکانات لازم جهت ترغیب سالمندان به انجام فعالیت بدنی، طراحی برنامه‌های گروهی ورزشی در پارک‌ها و حمایت مالی از سالمندان کم‌درآمد به‌عنوان مهم‌ترین عوامل در ارتقای سبک زندگی سالم در برنامه‌های مراقبتی سالمندان در نظر داشته باشند. 

ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این پژوهش در کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با شناسه اخلاق (IR.YUMS.REC.1403.161) تأیید شده است.

حامی مالی
این تحقیق با حمایت معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی یاسوج انجام شده است.

مشارکت نویسندگان
مفهوم‌سازی: همه نویسندگان؛ تحقیق: نسرین زحمتکشان و مجتبی حکیم؛ ویرایش و بررسی: نسرین زحمتکشان و محمد ملک‌زاده.

تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.

تشکر و قدردانی
نویسندگان از تمامی سالمندان شرکت‌کننده در مطالعه و همچنین مدیران و کارکنان مراکز بهداشتی درمانی شهر یاسوج به خاطر همکاری در این پژوهش تشکر و قدردانی می‌کنند.

References

1. Sammy I, Paul JF. The global challenge of ageing population-Part I: Definitions, epidemiology and physiological changes. Caribbean Medical Journal. 2018; 2:14-22. [DOI:10.48107/CMJ.2018.11.004]
2. Alcañiz M, Solé-Auró A. Feeling good in old age: Factors explaining health-related quality of life. Health and Quality of Life Outcomes. 2018; 16(1):48. [DOI:10.1186/s12955-018-0877-z] [PMID] [PMCID]
3. Norrman KE. World population growth: A once and future global concern. World. 2023; 4(4):684-97. [DOI:10.3390/world4040043]
4. UN. World population prospects: the 2017 revision, key findings and advance tables. New York: United Nations; 2017. [Link]
5. Sasanipour M. Disparities in life expectancy at birth: A comparative study of Iran and MENA region countries. Journal of Population Association of Iran. 2024; 18(36):405-43. [DOI:10.22034/jpai.2024.2019269.1320]
6. UN. World social report 2023: Leaving no one behind in an ageing world. New York: United Nations; 2023. [Link]
7. Mehri N, Messkoub M, Kunkel S. Trends, determinants and the implications of population aging in Iran. Ageing International. 2020; 45:327-43. [DOI:10.1007/s12126-020-09364-z]
8. Eisavi M, Ghorbani S, Moayedfard A, Alipour V, Asadi S. [Aging and Iranian health system expenditure: Evaluating and prediction (Persian)]. Journal of Health Administration. 2023; 26(2):98-117. [Link]
9. Tang B, Li Z, Hu S, Xiong J. Economic implications of health care burden for elderly population. INQUIRY: The Journal of Health Care Organization, Provision, and Financing. 2022; 59:00469580221121511. [DOI:10.1177/00469580221121511] [PMID] [PMCID]
10. Gong JB, Yu XW, Yi XR, Wang CH, Tuo XP. Epidemiology of chronic noncommunicable diseases and evaluation of life quality in elderly. Aging Medicine. 2018; 1(1):64-6. [DOI:10.1002/agm2.12009] [PMID] [PMCID]
11. Yousefi M, Dastan I, Alinezhad F, Ranjbar M, Hamelmann C, Ostovar A, et al. Prevention and control of non-communicable diseases in iran: the case for investment. BMC Public Health. 2022; 22(1):1248. [DOI:10.1186/s12889-022-13615-w] [PMID] [PMCID]
12. Doshmangir L, Doshmangir P, Mobasseri K, Khodayari-Zarnaq R, Ahmadi Teymourlouy A, Sergeevich Gordeev V. Factors affecting health policies for older people in Iran. Journal of Aging & Social Policy. 2023; 35(6):859-81. [DOI:10.1080/08959420.2023.2205330] [PMID]
13. Wijayanti YT, Tira DS, Lontaan A, Suprapto S, Montolalu A. [Optimizing the health of the elderly through screening and health education (indonesian)]. Abdimas Polsaka. 2024; 3(2):75-82. [Link]
14. Deng Y, Yang Q, Hao C, Wang HH, Ma T, Chen X, et al. Combined lifestyle factors and metabolic syndrome risk: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Obesity. 2025; 49(2):226-36. [DOI:10.1038/s41366-024-01671-8] [PMID]
15. Najafi A, Sharifi M, Pezhhan A. [Effect of lifestyle on health disorders among older adults in Ahvaz (Persian)]. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2022; 32(215):112-22. [Link]
16. Chiu CJ, Hu JC, Lo YH, Chang EY. Health promotion and disease prevention interventions for the elderly: A scoping review from 2015-2019. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2020; 17(15):5335. [DOI:10.3390/ijerph17155335] [PMID] [PMCID]
17. Li Y, Schoufour J, Wang DD, Dhana K, Pan A, Liu X, et al. Healthy lifestyle and life expectancy free of cancer, cardiovascular disease, and type 2 diabetes: prospective cohort study. bmj. 2020; 368:l6669. [DOI:10.1136/bmj.l6669] [PMID] [PMCID]
18. Seow PS, Byrne GJ, Arnold E, Pachana NA. Relationships between aging attitudes and successful aging outcomes in middle-age and older women. Clinical Gerontologist. 2025; 48(1):128-40. [DOI:10.1080/07317115.2022.2072791] [PMID]
19. Hajilou F, Aghayari Hir T, Pilvari A. [Life on the Edge: Challenges to beginning successful aging (Persian)]. Strategic Research on Social Problems. 2025; 14(2):1-22. [DOI:10.22108/srspi.2025.144086.2071]
20. Ferreira LK, Meireles JFF, Ferreira MEC. Evaluation of lifestyle and quality of life in the elderly: A literature review. Revista Brasileira de Geriatria e Gerontologia. 2018; 21(05):616-27. [DOI:10.1590/1981-22562018021.180028]
21. Ajam M, Sajjadi M, Mansoorian MR, Ajamzibad H. [The relationship between lifestyle and chronic diseases in the elderly (Persian)]. Medical Journal of Tabriz University of Medical Sciences. 2022; 44(1):55-66. [DOI:10.34172/mj.2022.014]
22. Zarei F, Mohammadi M, Aboozade Gatabi K, Ghanbari Moghaddam A. [General health and its related factors among elderly in sabzevar 2016 (Persian)]. Journal of Gerontology. 2017; 2(3):26-33. [DOI:10.29252/joge.2.2.26]
23. Alineghad M, Matlabi H. [Description and analysis of health promoting behaviors among older people: Assessing healthy lifestyle (Persian)]. Journal of Geriatric Nursing. 2018; 5(1):63-72. [Link]
24. Al-Gimavi SM, Bakhshi M, Ghanbari Moghaddam A, Ghavami V, Al-Khalidi H. [A comparative study of healthy lifestyle of Iranian and Iraqi elderly and its predictors (Persian)]. Iranian Journal of Ageing. 2023; 18(1):118-33. [DOI:10.32598/sija.2022.3420.1]
25. Belachew A, Cherbuin N, Bagheri N, Burns R. A systematic review and meta-analysis of the socioeconomic, lifestyle, and environmental factors associated with healthy ageing in low and lower-middle-income countries. Journal of Population Ageing. 2024; 17:365-87. [DOI:10.1007/s12062-024-09444-x]
26. Marino P, Mininni M, Deiana G, Marino G, Divella R, Bochicchio I, et al. Healthy lifestyle and cancer risk: modifiable risk factors to prevent cancer. Nutrients. 2024; 16(6):800. [DOI:10.3390/nu16060800] [PMID] [PMCID]
27. Mafakheri S, Mansouri-Shad F, Cheraghi P, Nouri Q, Cheraghi Z. Socioeconomic inequalities in meeting the needs of the elderly in western Iran. BMC Public Health. 2025; 25(1):1798. [DOI:10.1186/s12889-025-22982-z] [PMID] [PMCID]
28. Movahed M, Jahanbazian S, Abbasi Shavazi MT. The study of self-assessed health among elderly women in shiraz and Yasuj cities. Elderly Health Journal. 2016; 2(1):27-32. [Link]
29. Ishaghi SR, Zamani N. [Design and evaluation of a Health Related Questionaire in Elderly (Persian)]. Journal of Isfahan Medical School. 2011; 29(160):1728-36. [Link]
30. Movahedi M, Khamseh F, Ebadi A, Haji amini Z. [The impact of healthy lifestyle multimedia education on elderly life promotion (Persian)]. Journal of Gerontology. 2019; 4(2):45-52. [DOI:10.29252/joge.4.1.45]
31. Ghanbari Moghadam A, Mohammadi Shahbolaghi F, Dalvandi A, Hoseinzade S. [Relationship between lifestyle and general health among elderly people in Tehran (Persian)]. Iranian Journal of Ageing. 2015; 10(3):90-9. [Link]
32. Han Y, Xing F, Huang J, Wang M. Associated factors of health-promoting lifestyle of the elderly based on the theory of social ecosystem. Atención Primaria. 2023; 55(9):102679. [DOI:10.1016/j.aprim.2023.102679] [PMID] [PMCID]
33. Zainab S, Khoso A, Siddiqui M, Ashraf K, Mumtaz MA, Awan M. Healthy ageing: Assessment of health-promoting lifestyle among the elderly population in Karachi Pakistan. Journal of Education and Health Promotion. 2021; 10:389. [DOI:10.4103/jehp.jehp_241_21] [PMID] [PMCID]
34. Wang J, Chen C, Zhou J, Ye L, Li Y, Xu L, et al. Healthy lifestyle in late-life, longevity genes, and life expectancy among older adults: A 20-year, population-based, prospective cohort study. The Lancet Healthy Longevity. 2023; 4(10):e535-43. [DOI:10.1016/S2666-7568(23)00140-X] [PMID]
35. Safavi SR, Bakhshi F, Omidi S. [Social determinants of health and lifestyle in the elderly (Persian)]. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion. 2022; 9(4):372-82. [DOI:10.52547/ijhehp.9.4.372]
36. Koyama T. Continuity, discontinuity, and atypicality in early language acquisition. Infant Behavior and Development. 2025; 80:102102. [DOI:10.1016/j.infbeh.2025.102102] [PMID]
37. da Silva Rodrigues G, da Silva Sobrinho AC, Costa GP, da Silva LSL, de Lima JGR, da Silva Gonçalves L, et al. Benefits of physical exercise through multivariate analysis in sedentary adults and elderly: An analysis of physical fitness, health and anthropometrics. Experimental gerontology. 2025; 200:112669. [DOI:10.1016/j.exger.2024.112669] [PMID]
38. Ge H, Yang S, Su W, Guan W, Dong S, Chang W, et al. The relationship between sarcopenia and mental health status in Chinese older adults: the mediating role of activities of daily living. BMC Geriatrics. 2025; 25(1):64. [DOI:10.1186/s12877-025-05723-0] [PMID] [PMCID]
39. Alnasser SM, Babakair RA, Al Mukhlid AF, Al Hassan SSS, Nuhmani S, Muaidi Q.  Effectiveness of exercise loading on bone mineral density and quality of life among people diagnosed with osteoporosis, osteopenia, and at risk of osteoporosis—a systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Medicine. 2025; 14(12):4109. [DOI:10.3390/jcm14124109] [PMID]
40. Wei L, Hu Y, Tao Y, Hu R, Zhang L. The effects of physical exercise on the quality of life of healthy older adults in China: A systematic review. Frontiers in Psychology. 2022; 13:895373. [DOI:10.3389/fpsyg.2022.895373] [PMID] [PMCID]
41. Huang F, Mok KH. Two roads successful aging model: a new paradigm. The Gerontologist. 2025; 65(9):gnaf173. [DOI:10.1093/geront/gnaf173] [PMID]
42. O’G’Li ASN. The importance of social activity in old age: a key factor for psychological well-being. Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture. 2024; 4(10):12-6. [Link]
43. Hayes BE, Maher CA. A systematic review of lifestyle-routine activity theory in the context of direct-contact sexual victimization. Trauma, Violence, & Abuse. 2024; 25(1):369-92. [DOI:10.1177/15248380231153864] [PMID]
44. Zhang YB, Chen C, Pan XF, Guo J, Li Y, Franco OH, et al. Associations of healthy lifestyle and socioeconomic status with mortality and incident cardiovascular disease: two prospective cohort studies. Bmj. 2021; 373:n604. [DOI:10.1136/bmj.n604] [PMID] [PMCID]
45. Roldán González E, Lerma Castaño PR, Aranda Zemanate AY, Caicedo Muñoz ÁG, Bonilla Santos G. Healthy lifestyles associated with socioeconomic determinants in the older adult population. Journal of Primary Care & Community Health. 2022; 13:21501319221112808. [DOI:10.1177/21501319221112808] [PMID] [PMCID]
46. Poursadeqiyan M, Arefi MF, Pouya AB, Jafari M. Quality of life in health Iranian elderly population approach in health promotion: A systematic review. Journal of Education and Health Promotion. 2021; 10(1). [DOI:10.4103/jehp.jehp_1546_20]
47. Zheng X, Xue Y, Dong F, Shi L, Xiao S, Zhang J, et al. The association between health-promoting-lifestyles, and socioeconomic, family relationships, social support, health-related quality of life among older adults in China: a cross sectional study. Health and Quality of life outcomes. 2022; 20(1):64. [DOI:10.1186/s12955-022-01968-0] [PMID] [PMCID]
48. Ghafari D. [Investigating the meaning of the elderly’s social health (Persian)]. The Islamic Journal of Women and the Family. 2020; 8(1):159-86. [Link]
49. Jana A, Chattopadhyay A. Prevalence and potential determinants of chronic disease among elderly in India: rural-urban perspectives. Plos one. 2022; 17(3):e0264937. [DOI:10.1371/journal.pone.0264937] [PMID] [PMCID]
50. Mollaei P, Abolfathi Momtaz YA, Saboor M, Nasibeh Z. Theories and measures of adjustment to aging: Scoping review. Educational Gerontology. 2025. [DOI:10.1080/03601277.2025.2553128]