، حسین اسدی*2
، سعید مهری1
یافتهها
از 505 سالمند شرکتکننده در این پژوهش با میانگین و انحرافمعیار سنی 6/38±73/46 سال، 52 درصد مرد بودند. بیشتر شرکتکنندگان مطالعه، متأهل (63/3 درصد) و بیسواد (61/9 درصد) بودند. 57/2 درصد از نظر وضعیت اقتصادی مستقل و 70 درصد حداقل یک بار به اورژانس بیمارستان مراجعه کرده بودند. همچنین بیشترین فراوانی با امتیاز (1) در شاخصهای فراید مربوط به سطح پایین فعالیت فیزیکی و بیشترین فراوانی با امتیاز (0) مربوط به شاخص کاهش وزن بود (جدول شماره 1).

نتایج نشان داد 44/16 درصد سالمندان دچار آسیبپذیری، 38/82 درصد در معرض آسیبپذیری و 17/02 درصد آسیبپذیر نبودند. شاخص آسیبپذیری با متغیرهای جنسیت، تأهل، سن، سطح تحصیلات (باسواد و بیسواد)، وضعیت شغلی، دفعات مراجعه به اورژانس، دفعات بستری در بیمارستان و وضعیت اقتصادی رابطه آماری معنیدار داشتند (0/05>P) (جدول شماره 2).

51/08 درصد از سالمندان دچار افسردگی، 50/69 درصد دچار اضطراب و 59 درصد دچار استرس بودند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد همبستگی مثبت و معنیدار بین سندرم آسیبپذیری با افسردگی، اضطراب و استرس وجود دارد (جدول شماره 3).

بیشترین میانگین افسردگی، اضطراب و استرس مربوط به افراد آسیبپذیر بود که بهترتیب 1/8±15/34، 1/9±16/41 و 1/5±18/14 به دست آمد. براساس نتایج آزمون آنالیز واریانس در میانگین استرس، اضطراب و افسردگی براساس گروههای آسیبپذیر اختلاف معنیداری مشاهده شد (جدول شماره 4).

نتایج رگرسیون چندگانه و تکمتغیره متغیرهای سن، تحصیلات، تأهل، وضعیت شغلی، دفعات بستری در بیمارستان، افسردگی، اضطراب و استرس را بهعنوان پیشگوییکنندههای سندرم آسیبپذیری در سالمندان نشان داد (جدول شماره 5).

بحث
این مطالعه با هدف تعیین وضعیت سندرم آسیبپذیری و ارتباط آن با اضطراب، استرس و افسردگی در سالمندان مراجعهکننده به اورژانسهای مراکز آموزشی و درمانی شهر اردبیل انجام شد. نتایج نشان داد همبستگی مثبت و معنیداری بین سندرم آسیبپذیری با اضطراب، استرس و افسردگی در سالمندان وجود دارد و افسردگی، اضطراب و استرس پیشگوییکنندههای سندرم آسیبپذیری در سالمندان میباشند.
نتایج نشان داد نزدیک به نیمی از سالمندان مراجعهکننده به بخشهای اورژانس آسیبپذیر بودند همچنین بیش از یکسوم از سالمندان در معرض آسیبپذیری بودند. در مطالعه اسدی و همکاران نیز بیش از یکسوم از سالمندان مراجعهکننده به بخش اورژانس آسیبپذیر بودند که این میزان کمتر از نتایج مطالعه حاضر بود [5]. نتایج مطالعه آچمانوویکز و همکاران نشان داد بیش از دو سوم از سالمندان موردمطالعه مبتلا به سندرم آسیبپذیری هستند که این نتایج بیشتر از نتایج مطالعه حاضر بود [22]. علت تفاوت در نتایج مطالعات میتواند ناشی از محیط پژوهش، نحوه انتخاب جامعه پژوهش، وضعیت سلامت سالمندان و احتمال ابتلای آنها به بیماریهای مزمن باشد. همچنین باید سبک زندگی و عواملی همچون سیاستگذاریهای سلامت در کشورهای مختلف در حوزه سالمندان را در نتایج مطالعه دخیل دانست.
نتایج نشان داد نزدیک به نیمی از سالمندان آسیبپذیری دچار افسردگی، بیش از یکسوم دچار اضطراب و نزدیک به یکسوم دچار استرس بودند. نتایج مطالعه آچمانوویکز و همکاران نشان داد کمتر از یکسوم از سالمندان آسیبپذیر اختلال اضطراب و نزدیک به یکسوم اختلال افسردگی داشتند [7]. نتایج مطالعه دیگر از آچمانوویکز و همکاران نشان داد میانگین نمره اضطراب و افسردگی در سالمندان آسیبپذیر بیشتر از سالمندان غیرآسیبپذیر بود [22]. نتایج مطالعه مارکونسین و همکاران که در یک بازه زمانی 5 سال بین سالهای 2015 و 2020 انجام شد نشان داد دو سوم از سالمندان آسیبپذیر در سال 2015 و بیش از نیمی از سالمندان آسیبپذیر در سال 2020 علائم افسردگی داشتهاند. همچنین سالمندان با علائم افسردگی، احتمال بیشتری برای ابتلا به آسیبپذیری داشتهاند [23].
نتایج این مطالعه نشان داد افسردگی پیشبینیکننده آسیبپذیری در سالمندان است و سالمندان با اختلال افسردگی احتمال بیشتری برای ابتلا به آسیبپذیری دارند [24]. نتایج مطالعه تان و همکاران نشان داد سالمندان آسیبپذیر و در معرض آسیب بهطور قابلتوجهی نسبت به سالمندان غیرآسیبپذیر علائم اضطراب را نشان میدهند. همچنین سالمندان با اختلال روانشناختی نسبت به سایر سالمندان، احتمال ابتلای بیشتری به سندرم آسیبپذیری دارند [25]. نتایج مطالعه ینو همکاران نشان داد افراد با اختلال افسردگی، احتمال بیشتری برای مواجهه با سندرم آسیبپذیری دارند [26]. اختلالات روانشناختی با تأثیر بر فعالیتهای فیزیکی و تواناییهای جسمی سالمندان میتواند با کاهش فعالیتهای اجتماعی و کاهش حضور در محیطهای خانوادگی زمینه را جهت بروز سندرم آسیبپذیری در سالمندان افزایش دهد [7، 15]. همچنین اختلالات روانشناختی با تأثیر بر روحیات و رفتارهای سالمندان باعث کاهش فعالیتهای فیزیکی و پدیدار شدن سندرمهای سالمندی میگردند.
نتایج مطالعه نشان داد رابطه معنیداری بین جنسیت، تحصیلات، وضعیت اقتصادی، تأهل، سن، وضعیت شغلی، دفعات مراجعه به اورژانس و دفعات بستری در بیمارستان با آسیبپذیری وجود دارد. نتایج مطالعه اسدی و همکاران نشان داد بین جنسیت، تحصیلات، وضعیت اقتصادی، سن، مراجعه به اورژانس و دفعات بستری در بیمارستان، با سندرم آسیبپذیری ارتباط معنیداری وجود دارد که با نتایج مطالعه حاضر همسو بود [5]. نتایج مطالعه سعیدیمهر و همکاران نشان داد بین جنس، سن و وضعیت تأهل با سندرم آسیبپذیری ارتباط آماری معنیداری وجود دارد [27]؛ که نتایج این مطالعه همسو با نتایج مطالعه حاضر بود. نتایج مطالعه آچمانوویکز و همکاران نشان داد بین سن، جنس، تحصیلات، دفعات بستری در بیمارستان با سندرم آسیبپذیری ارتباط آماری معنیداری وجود ندارد [7]. نتایج این مطالعه با مطالعه حاضر همسو نبود. علت تفاوت در نتایج مطالعات میتواند بهعلت تفاوت در محیط پژوهش، دانش افراد، شرایط فرهنگی و اجتماعی و همچنین متغیرهای متفاوت مورد بررسی در مطالعات باشد. ارتباط بین سندرم آسیبپذیری و دفعات مراجعه به اورژانس و دفعات بستری شدن در بیمارستان میتواند ناشی از نگرانیهای سالمندان درخصوص سلامت خود و همچنین پیامدهای نامطلوب سندرم آسیبپذیری باشد که باعث مراجعات بیشتر این گروه از جمعیت به مراکز درمانی شده است.
نتیجهگیری نهایی
سندرم آسیبپذیری با افسردگی، اضطراب و استرس در سالمندان ارتباط دارد و میتوانند تعیینکننده میزان استفاده از خدمات سلامت در سالمندان باشند. باتوجهبه شیوع بالای افسردگی، اضطراب و استرس در سالمندان آسیبپذیر، وجود ارتباط معنیدار بین آسیبپذیری و این متغیرها و بروز مشکلات و پیامدهای نامطلوب سلامت ناشی از آنها، انجام مداخلات در جهت کاهش این اختلالات ضروری به نظر میرسد. با برنامهریزی در جهت کاهش اختلالات روانشناختی میتوان در پیشگیری از بروز سندرم آسیبپذیری در سالمندان گام مؤثری برداشت. با شناسایی سالمندان مبتلا به اختلالات روانشناختی و پایش دورهای این افراد و همچنین شناسایی سالمندان آسیبپذیر میتوان در ارتقای سلامت سالمندان قدم مؤثری برداشت. پیشنهاد میشود در آینده مطالعاتی جهت بررسی میزان شیوع افسردگی، اضطراب و استرس در سالمندان آسیبپذیر در سطح جامعه و خانوادهها، در جهت دستیابی به میزان شیوع این سندرم در سطح جامعه پرداخت و برنامه مؤثرتری در جهت پیشگیری از سندرم آسیبپذیری در سطح کلان تدوین کرد. همچنین نیاز است غربالگری و تشخیص زودرس در میان سالمندان جوان انجام شود تا افرادی که در معرض آسیبپذیری هستند شناسایی شوند و با مداخلات زودهنگام از ورود آنان به سطح آسیبپذیری کامل پیشگیری شود.
از محدودیتهای مطالعه، انجام آن بر جامعه سالمندان مراجعهکننده به اورژانس بیمارستان بود که سبب کاهش قدرت تعمیمپذیری نتایج مطالعه به سطح جامعه میشود. همچنین میتواند باعث افزایش درصد میزان سالمندان آسیبپذیر باشد. نوع نمونهگیری و عدم تقسیمبندی بیماران براساس بیماریها نیز از محدودیتهای دیگر مطالعه بود.
پیشنهاد میشود طرحهای کشوری ارزیابی سلامت سالمندان جهت شناسایی و غربالگری بهموقع، درمان و مراقبت از سالمندان در معرض اختلالات روانشناختی و آسیبپذیر ساکن در جامعه، روستاها و شهرها و سایر استانهای مختلف کشور انجام شود. همچنین امکانات حمایتی از سالمندان با اختلالات روانشناختی، آسیبپذیر، کهنسالان و سالمندان تنها، با افزایش خدماترسانی و دسترسی به تسهیلات بهداشتی برای درمان بیماریهای آنان فراهم شود.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
پژوهش حاضر در کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی اردبیل با شناسه اخلاق (IR.ARUMS.REC.1402.165) تصویب شده است. در ابتدا، اهداف پژوهش به تمامی شرکتکنندگان گفته شد و سپس رضایتنامه کتبی آگاهانه اخذ شد. به آنان اطمینان داده شد که تمامی اطلاعات دریافتشده محرمانه خواهد ماند.
حامی مالی
این پژوهش هیچگونه کمک مالی از سازمانهای دولتی، خصوصی و غیر انتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
همه نویسندگان بهطور یکسان در مفهوم و طراحی مطالعه، جمعآوری و تجزیهوتحلیل دادهها، تفسیر نتایج و تهیه پیشنویس مقاله مشارکت داشتند.
تعارض منافع
بنا بر اظهار نویسندگان این مقاله تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
از تمام پرسنل اورژانس بیمارستانهای امام خمینی(ره)، امام رضا(ع)، علوی و فاطمی شهر اردبیل صمیمانه تشکر میشود.
| بازنشر اطلاعات | |
|
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |